Historiaa

Clasificado en Historia

Escrito el en vasco con un tamaño de 10,91 KB

 

amarkada modratua(1844-1854):statu librala sndotu zn,modratuak
4-1.modratuen errgimnarn erakta:modratuek giengoa lortu zutn.vdz jnrala buru zuen gobrnu brri bat osatu zien,eta gobrnuak libralismo modratuan oinarrituriko politikari bultzada eman zion.ordenaren nagusitasunean oinarritutako legedi bat izan behar zuen;moderatuak(gobernuek) aurrerazaleak gogor zapaldu zituen.erregimen berria burgesia lurjabearen nagusitasunean oinarritu zen;gizarte.eredu berri bat finkatu beharra zegoen;erakunde liberalek ikuspegi moderatu batean oinarritzeko,eta erakundeak karlisten erasoetatik zein herri-klaseen matxinadetik babesteko.armadaren zati handi bat izan ziren.1845eko konstituzioa:gobernuak moderantismoaren oinarrizko ideiak biltzen zituen 1845eko konstituzio berria onetsi zuen:erregearen eta gorteen arteko subiranotasun partekatua;botere betearazlearen eskumenak handitzea eta botere legegilea murriztea.udalak eta diputazioak administrazio zentralaren menpe gelditu ziren,erlijio katolikoak bakarrik izango zuen aitormen ofiziala.konstituzio berriak 1837ko testuaren atal gehienak bere egiten zituen;eskubideen aldarrikapenari zegozkion atalak.eskubide horrek arautzea,ondoren onartuko ziren legeen esku utziko zen,lege horren zinez mugatzaileak izan ziren eskubideekiko.koroari eskumen ugari eman zizkion.1845eko dekretu batek inprenta-askatasuna arautu eta iritzi-delituak zigortzen zituen epaimahaia ezabatu zuen:gobernuak prentsa-kontrola ezarri zen.sufragio zentsitario oso mugatua proposatu zuen,oso jende gutxik zuen bozkatzeko eskubidea.hauteskunde-barruti bakoitzeko hautetsi bat zekarren sistema onartu zen eta modu hori landa eremuko barrutien nagusitasunaren mesedetan eta hirien kaltetan izan zen.sistema horrek gobernuak hauteskundeetan eskua sartzea eta iruzur egitea errazten zuen.vatikanoarekiko konkordatua: moderatuak ere elizarekin harremanak hobetzen saiatu ziren.vatikanoarekiko konkordatua 1851n sinatu zen.eliza ondasunaren salmenta bertan behera uztea eta saldu ez zirenak itzultzea adostu zen.horren truke,vatikanoak isabel II.aren zilegitasuna aitortzeaz gain,ordura arteko desamortizazioak ere onartu zituen.estatuak,konpromiso hauek hartu zituen:espainiako eliza mantentzea.katolizismoa herrialdeko erlijio ofiziala aitortzea.4.2.estatu liberala erakundetzea:moderantismoak zentralismoan(madriletin gobernatzea) berdintasunean eta hierarkizazioan oinarritutako estatu liberal berri bat finkatu nahi izan zuen.batetik,ogasun piblikoaren diru-sarrerak handitzeko,gobernuak zerga-erreformari ekin zion.antzinako erregimenetik zetozen legeen sakabanaketari bukaera emateko,zigor kodea onartu eta kode zibilaren egitasmo bat landu zen.bestetik,administrazio publikoaren erreformari ekin zitzaion.funtzionario izateko legea onartu eta estatuko ardura-postuak berrantolatu ziren.toki administrazioari legeak agintzen zuenaren arabera,koroak 2000 biztanletik gorako herrietako eta hiriburuetako alkateak izendatuko zituen.horrela, probintzia bakoitza gobernazio ministerioaren menpekoak.zentralizazioa areagotuz gero,karlisten matxinadak berpiztuko ote ziren beldur,nafarroako eta hiru probintzietako foru udalek eta batzar nagusiek bere horretan jarraituko zutela erabaki zuen.irakaskuntza publikorako nazio-sistema ezarri zen,irakaskuntza mailak arautzeko eta ikasketa-planak lantzeko.bestalde,sistema metriko hamartarra onartu zen,pisuen eta neurrien sistema bakartzat.azkenik,bateratasuna oinarri hartuta hiri eta probintzietako milizia nazionala desegin eta guardia zibila sortu zen.4.3.gobernu moderatuaren krisia:moderatuen gobernuek ez zuten estatua egonkortasun pilotikoa ematea lortu.politikaren ildo nagusiak ez ziren gorteetan garatzen,erregina edo gorbenuaren alde izatea bilatzen zuten.murilloren gobernualdian autoritalismoa larriagotu egin zen.konstituzioaren aldaketa proposatu zuen,eta estatua teknokraten diktadura bilakatu zen.erreformak hauxe ekarriko zuen:parlamentu-erregina desagertzea eta errege estatuaren antzeko sistema batera itzultzea.moderantismoaren baitako multzo baten aurkakotasunari esker,proposamenak huts egin zuen.murillo boteretik baztertzea lortu zuen.1854ko iraultzak aurrerazaleei boterea berreskuratzeko aukera eman zien.

2.iraultzalibralarnprozsua(1833-1843):2.1.lndabizikotrantsizio-gobrnuak(1833-1836):frnandovii.tstamnduan gobrnu kontsilu bat sortza xedatu zuen, maria kristinari aolkua ematko.francisco ca brmudz kontsiluburu, kid gienak absolutista modratuak,lburu: karlistkin akordioa egita.gobrnu brriak absolutismoarn zaindari eta administrazio aldakta apal batzuk proposat, indarran zgoen sistma politikoarn zrgina ez aldatzko.javierburgos aldakta bakarra bultzatu:spainiarn probintzia zatikta brria:aintzinako errgimnko toki administrazioa dsgin eta administrazio-batasuna lortu nai.orrla spainia,1833an,49 probintzian zatituta gratu zn.matxinada karlistarn edapna errg-aulkia kolokan jarri.carn jarrrak talka egin, statu absolutuarn aldaktak aldarrikatzn zuen gizart multzo andi batn skaerkin.libralak ezinbstko aliatuak bilakatu. francisco martinz d la rosa libral modratuak ln errformak egn zituen, oso mugatuak:errg statutu bat jartza proposatu, ez zn konstituzio bat, gortn dialdia egitko araua baizik.aldakta oriek ez zirn aski izan libral multzo andi batntzat eta ondorioz libral modratuen eta aurzaln artko zatiktak. koroa eta aintzinako pribilgiatuek modratuei babsa skaini, azpilanak egin botra ez galtzko.gobrnu aurrrakoi bat onartu aldakta libral sakoni ekitko/2.2.aurrrazalak botran:aurrrazali errforma skasak zirudien. erri mugimnduan nagusi eta milizia nazionalan eta junta iraultzailtan eragin andia.1835eta1836an irietako altxamnduak egin.su emanz asi zirn matxinadak,juntak idatziz skariak egin: gortak biltza, prntsa-askatasuna, autskund-lg brria, erlijio ordnak dsgin, milizia nazionalak brrantolatza eta 200.000 gizon biltza karlisti aurr egitko. mugimnduak ikusita maria kristina lbral aurrzal bat autatu, gobrnu brria osatzko:mndizabal. brala ekin errg statutua aldatzari eta bar adina diru biltzari bar bzalako armada antolatzko.elizarn ondasuna dsamortizatu eta pribilgiatuek maria kristinari skatu  mndizabal kargutik kntza. orrla erri askotan 1812ko konstituzioarn brrzarpna skatzko matxinadak piztu. ald guztietatik stuta 1836ko abustuan maria kristinak amor eman, cadizko konstituzioa brrzarri eta botra calatravarn sku utzi./2.3.aintzinako errgimna dsgita: aintzinako errgimntatik ztozn erakundak dsgin, sistma librala, konstituzioari atxikia eta monarkia parlamntarioa jarri zutn indarran. ln nurri:nkazaritza-errforma librala, jabtza pribatua eta lurrak askatasun osoz erabiltzko skubidak bildu. 1837an gauzatu, iru nurri:1.asitako jaunn errgimna dussta.2.dsloturak(maiorazkoa eta fidikomisioa ezabatza) askatasun osoz saltzko aukrak, inolako ostoxik gab.3.dsamortizazioa: erri lurrak etaliz lurrak saltza statua diruz ornitzko.ondasun dsamortizatuak salgai jarri zirn eta erostko aukra edonori zabaldu. mndizabalnlburuak: armada finkatzko bar zirn baliabidak lortza, zor publikoarn ziurtagiriak brrskuratza... eroslak sistmarn babsl sndo bilakatuko zirn. ontaz gain mrkataritzarn funtzionamndu aska, grmio abantailak ezabatza, industria eta mrkataritza askatasuna aitortza, barn aduanak kntza,elizarn amarrnak dsagrtza.

2.4.1837ko konstituzioa:gobernu aurrerazaleak 1812ko konstituzioa garai berrietara egokituko zuen testu berri bat idazteko.agiri laburra zen,1837ko ekainean onetsitakoa.Aurrerazaleek eta moderatuek onartzeko moduko testu egonkor bat adostea.progresistek eginda baina moderatuei egindako kontzesioarekin gerra karlistei aurre egiteko(karlistek madriletin hurbil zeuden)AURRERAKOIAK:1837ko konstituzioak aurrerakoitasunaren oinarrietako batzuk agerian jarri zituen:nazio-subiranotasuna,hiritar eskubideen aldarrikapen zabala, botere-banaketa eta estatuaren akonfesionaltasuna.MODERATUAK:moderatuen aldarrikapen batzuk ere biltzen zituen:kongresua eta senatua,azken hori erregeak izendatu zituelako.koroari,gainera,eskumen ugari eman zizkion.konstituzioak bere gain gurtza katolikoaren finantzaketa hartu zuen.-bestelako lege batzuen bidez,konstituzioaren egitura juridikoa bururaino eraman zuen:inprenta-legeak aldez aurreko zentsura bertan behera utzi,eta hauteskunde-legeak,sufragio zentsitario estu-estu bat onartu arren,hauteste-erroldaren oinarria zabaldu egin zuen.2.5.botere txandaketa(1837-1843):horretik aurrera,Alberdi-sistema berri bat eratu zen,Alberdi moderatuan eta Alberdi aurrerazalean oinarrituta:txandatzen joan ziren,isabel II.aren erreinaldiak iraun bitartean.espertero,Narváez eta odonnell jeneralek,zinez eragin nabarmena izan zuten 1837tik 1843ra espainian osatutako gobernuetan.2.6.moderatuak gobernuan(1837-1840).moderatuek leguen bidez konstituzioaren boterea murriztu zuten.behin konstituzioa onartuta,hauteskundeetan moderatuak izan ziren garaile.moderatuak 1837ko testuaren alderik aurrerakoienak edukiz husten saiatu ziren.adibedez,1840an hauteskunde-lege murriztaileago bat moldatu,inprenta-askatasuna mugatu,eta udalen legeak koroaren esku utzi zuen.udalen legeak aurrez aurre jarri zituen aurrerazaleak eta moderatuak,erregeordeak moderatuen eskainitako babesak aurrerazaleen haserrea piztu zuen,junta iraultzaileak sortu eta matxinoen mugimendua bultzarazi zuten.maria kristinak karguari uko egin zion eta espartero jeneralari eman zion.2.7.spartorn errgordtza(1840-1843): sparterok junta iraultzailak dsgin eta autskundak deitu. aurrrazalak irabazl. errgordtza iraun bitartan  agintekria nabarmn. ez zuen gortekin erkalanean aritu eta grtuko militarren laguntza soilik euki zuen.  gro eta aldnduago egon aurrrazalekin. ekimn garrantzitzuena muga-zrgak onesta izan zn(1842) ingelesen kotoi euna spainian mrkatuan sartzko baimna. bartzelonan altxamnduak egin. spartrok agindua eman  iria mendean artu art bonbardatzko, ostean, lehen aldz alde izan zituen askok, kontran izango zituen. aurrrazalen zatiktak eta sparterorn bakartasunaz baliotuta modratuek ez zutn aspijokoan aritzko aukrarik galdu, narvaez eta o`donnell gidatua. spartrok errgordtza utzi bar (1843) eta gortak isabl II.arn adin nagusitasuna aurrratu. 13 urtrkin errgina bilakatu.



Entradas relacionadas: