Axentes Xeolóxicos: Modelaxe da Superficie Terrestre e Procesos Naturais

Os Axentes Xeolóxicos

Os axentes xeolóxicos modelan a superficie terrestre.

Funcionan grazas á enerxía solar.

Principais Axentes Xeolóxicos

Os principais axentes xeolóxicos son:

• O vento
• Os glaciares
• As augas de enxurrada
• Os ríos
• As augas subterráneas
• O mar

Características dos Axentes Xeolóxicos

• Transportan rochas das zonas altas ás concas sedimentarias.
• Todos están formados por un fluído que se despraza.

O Sol mantén o movemento destes fluídos polo ciclo da auga.

O Vento

A ausencia de vexetación favorece a súa acción erosiva, especialmente en zonas de aridez. O vento transporta partículas moi finas a miles de quilómetros.

Ao diminuír a súa velocidade, sedimenta materiais, formando:

• Dunas de area:
  • Desprázanse na dirección do vento.
  • Poden poñer en perigo vilas e rúas.
  • A vexetación axuda a evitar este desprazamento.
• O po transportado forma loess, solos moi fértiles.

Os Glaciares

Os glaciares atópanse en zonas de clima polar e altas montañas, onde a neve é permanente. A neve acumúlase, compáctase, perde aire e transfórmase en xeo. Móvense lentamente debido á gravidade.

Tipos de Glaciares

• Glaciares de Casquete

  Atópanse na Antártida e Groenlandia. O xeo cobre o relevo de forma permanente.

• Glaciares Alpinos

  Localízanse en altas montañas. O xeo acumúlase no circo glaciar, discorre formando linguas glaciares e fúndese nas zonas máis baixas.

As Augas Superficiais

Augas de Enxurrada

As augas de enxurrada son augas de chuvias torrenciais que non se infiltran no terreo.

Provocan unha erosión intensa, formando:

• Regos no terreo: coñecidos como barrancos.
• Regos con columnas no medio sen erosionar: denominadas cárcavas.
• Columnas con materiais superiores máis resistentes á erosión: as chemineas de fadas.

Formas de Modelaxe Torrencial

Un torrente é o leito no que conflúen os regos durante fortes chuvias. Está composto por:

• Conca de recepción
• Canal de desaugadoiro
• Cono de dexección (ou abano aluvial se é moi grande)

Os Ríos

Os ríos son cursos de auga permanentes que desembocan no mar.

Acción Xeolóxica dos Ríos

• No curso alto, erosionan o leito, formando un perfil en V.
• Nos cursos medio e baixo, predomina o transporte de materiais, trazando curvas coñecidas como meandros, e formando vales de fondo plano, os vales en artesa.
• No curso baixo, a sedimentación é a acción principal, dando lugar a:
  • Deltas: en mares tranquilos.
  • Estuarios: en mares con forte ondada.

As Augas Subterráneas

A auga que se infiltra no terreo, ao disolver CO2, adquire un carácter ácido. Esta auga disolve rochas como calcitas ou xesos, producindo a modelaxe cárstica.

Modelaxe Cárstica

Modelaxe Cárstica Superficial

• Dolinas: depresións do terreo circulares.
• Lapiás: surcos no terreo.

Modelaxe Cárstica Subterránea

• Covas, galerías ou simas.
• Estalactitas: colgan do teito (formadas por auga con CaCO3 disolto).
• Estalagmitas: medran dende o chan.

A Importancia dos Acuíferos

Os acuíferos son auga do subsolo que impregna os poros das rochas. Pode extraerse auga deles mediante pozos. Recárganse coa auga da chuvia infiltrada e son un recurso moi abundante, ata 20 veces máis que a auga superficial.

Xestión Inadecuada dos Acuíferos

• Contaminación: debido a explotacións gandeiras, industriais, etc., desaxeitadas.
• Esgotamento por sobreexplotación: cando a extracción é maior que a recarga. Próximo á costa, isto pode levar á invasión de auga de mar e á salinización.

Relación da Auga Subterránea coa Auga Superficial

Existe unha interconexión constante entre as augas subterráneas e as superficiais, influíndo mutuamente nos seus niveis e calidade.

O Mar

Os principais compoñentes do axente xeolóxico externo mariño son:

• A ondada
• As correntes mariñas
• As mareas

Formas de Erosión Mariña (Ondada)

• Ao retroceder o acantilado, fórmanse illotes e arcos.
• Se a incidencia da ondada é baixa, fórmanse praias de cantos ou de area.

Formas de Sedimentación Mariña

• Marisma salobre: depósitos de area encharcados, onde as ondas só chegan en temporais.
• Chaira fangosa: sedimentos arxilosos onde as ondas non chegan.

A Acción Xeolóxica dos Seres Vivos

A acción xeolóxica dos seres vivos é fundamental. Por exemplo, a fotosíntese das bacterias, hai uns 2500 millóns de anos, levou á acumulación de osíxeno na atmosfera, o que permitiu o desenvolvemento de seres pluricelulares.

A Acción Xeolóxica do Ser Humano

O ser humano é un axente xeolóxico de gran impacto, modificando o relevo e os procesos naturais de diversas maneiras:

• Modificacións do Relevo

  • Trazados de vías de comunicación.
  • Explotacións mineiras e canteiras.

• Actuacións sobre os Leitos Fluviais

  Alteran o trazado natural do leito e o seu réxime hídrico:

  • Construción de diques para evitar inundacións.
  • Creación de encoros.

• Laminación de Sistemas Torrenciais

  • Construción de diques para evitar enchentes torrenciais.

• Alteración do Trazado da Liña de Costa

  Modifican a liña de costa e as correntes mariñas:

  • Construción de espigóns, diques e portos.

• Fixación de Dunas Móbiles

  A colonización con vexetación busca reducir os riscos asociados ao movemento das dunas.

A Creación e Destrución do Relevo

Os axentes xeolóxicos externos desmantelan os relevos existentes, mentres que as forzas internas da Terra (como pregas, fallas e volcáns) orixinan novos relevos.

Se diminúe a enerxía interna que levantou un relevo, este pode evolucionar cara a unha penichaira.

Isostase

A isostase é o equilibrio entre a codia terrestre e o manto, que se axusta segundo o peso das masas rochosas:

• Nas zonas elevadas, a perda de peso debido á erosión e á retirada de materiais provoca un ascenso do relevo exercido polo manto, coñecido como levantamento isostático.
• Nas concas sedimentarias, o aumento de peso polo aporte de materiais causa un afundimento, denominado subsidencia.