Bioloxía e Fitopatoloxía: Insectos, Fungos, Nematodos e Pragas Vexetais

1. Morfoloxía e Bioloxía Xeral dos Insectos

• Os insectos teñen o corpo recuberto por unha envoltura que forma unha estrutura chamada tegumento.
• A cutícula é unha capa non celular, cuxo compoñente principal é a quitina.
• Os insectos teñen dous tipos de ollos: simples ou ocelos e compostos.
• Aparato respiratorio: o aire vai conducido por uns tubos denominados tráqueas que se abren ao exterior por uns orificios denominados espiráculos.
• Nos primeiros segmentos do abdome de moitos insectos atópase o órgano sensorial do oído.
• Dende o momento da fecundación do ovo ata que o novo insecto está pechado no ovo chámase embrión; cando sae denomínase larva e as transformacións que sofre chámanse metamorfose.
• As de maior idade, ao chegar ao seu maior desenvolvemento, experimentan unha profunda transformación; para iso encérranse nun casulo sedoso. Cando o insecto está neste estadio denomínase pupa (aínda que nalgúns casos recibe o nome de ninfa, como por exemplo nas bolboretas). O insecto adulto tamén se chama imago.
• Ao longo da súa vida, os insectos ás veces experimentan paradas xeracionais que incluso poden durar varios anos.

2. Reprodución dos Insectos

• Partenoxénese obrigada: cando nunha especie non se lle coñecen os machos (por exemplo, en certos himenópteros e dípteros).
• Pedoxénese: a reprodución lévase a cabo por formas larvarias. Os individuos comezan a reproducirse ao pouco de nacer. Só se adoita levar a cabo cando as condicións do medio ambiente son desfavorables e ten como obxectivo a perpetuación da especie. Cando as condicións melloran, este método deixa de levarse a cabo.

3. Tipos de Desenvolvemento nos Insectos

• Heterometábolos: insectos que completan gran parte do seu desenvolvemento antes de saír do ovo, polo que ao nacer parécense moito ao insecto adulto. Teñen o estado xuvenil con aparencia similar á do imago. Os estados preimaxinais coñécense como ninfa.
• Holometábolos: o insecto sae do ovo nun estado distinto ao estado adulto, atravesando catro fases sucesivas: ovo, larva, pupa/ninfa e imago/adulto.

4. Diferenza entre Parásito e Depredador

• Parásito: un parásito completa o seu ciclo de desenvolvemento a expensas dun só hóspede, ao cal pode causarlle a morte. Os parásitos poden ser endoparásitos (no interior) ou ectoparásitos (no exterior).
• Depredador: aquel individuo que controla as poboacións consumindo outros organismos e que completa o seu ciclo comendo máis dunha presa.

5. Características e Estruturas dos Fungos

Os fungos son organismos que posúen parede celular (xeralmente composta de quitina, ademais de compoñentes como glicanos ou celulosa e hemicelulosa noutros grupos afíns) e que non posúen tecidos condutores. O talo ou corpo está formado por agrupacións lineais de células chamadas hifas; o conxunto destas denomínase micelio. Reprodúcense por esporas. Ás veces forman estruturas de resistencia denominadas esclerocios (pedriñas) e cordóns miceliais.

Estruturas Fúnxicas e de Reprodución

• Conidios
• Basidios
• Ascósporas
• Pseudotecio
• Peritecio

6. Tipos de Ácidos Nucleicos

• ARN monocatenario
• ARN bicatenario
• ADN monocatenario
• ADN bicatenario

7. Danos Abióticos e Fisiopatías nos Viveiros

Outros danos nos viveiros motivados polos fríos invernais son os arranques de plantas polo xeo. Ao aumentar o seu volume polas xeadas, o solo tende a desprazarse cara a arriba arrastrando consigo as plantas que medran nel e arrancándoas. Estes danos, moito máis frecuentes nos terreos compactos, evítanse instalando os viveiros en terreos soltos e protexendo os sementeiros con cubertas protectoras que impidan as xeadas excesivas do solo.

Insolación e Mecanismos de Defensa

Algunhas plantas protexen as súas follas manténdoas de canto; outras, producindo superficies brillantes na face das súas follas que reflicten a luz ou protexéndose con densas formacións de pelos protectores (tricomas).

Carencias e Trastornos Minerais

• Acidez no solo: Calcio (Ca)
• Falta de crecemento: Nitróxeno (N)
• Decoloracións violáceas: Fósforo / Potasio (P / K)
• Desecado de bordos: Potasio (K) / Fósforo (P)

8. Concepto de Praga e Enfermidade

As pragas son axentes nocivos que provocan unha acción traumática sobre o vexetal. Son constituídas fundamentalmente por animais (artrópodos, moluscos, vertebrados), agás os nematodos, mentres que as enfermidades son alteracións continuadas das funcións fisiolóxicas normais da planta causadas por un axente patóxeno ou por un factor ambiental adverso.

Axentes Causantes de Enfermidades

• Bióticos: nematodos, fungos, bacterias e fitoplasmas, virus e viroides.
• Abióticos: temperatura, humidade, iluminación, exceso ou déficit de nutrientes.

9. Síntomas Comúns de Enfermidades

• Tizón: coloración café rápida e xeneralizada dos tecidos.
• Cancro: ferida aberta ou lesión necrótica afundida en tecidos leñosos ou semileñosos.
• Antracnose: lesión necrótica deprimida que semella unha úlcera, con bordos ben delimitados.

10. Nematodos Fitopatóxenos

• Forma e tamaño: miden de 300 μm a 3 mm con forma vermiforme. Presentan un marcado dimorfismo sexual, sendo as femias de formas mudantes ou globosas nalgúns xéneros.
• Alimentación: os fitopatóxenos inxectan saliva co estilete para efectuar unha predixestión enzimática e logo absorben o contido da célula vexetal.
• Reprodución: reprodúcense por ovos. Os ovos fecundados proceden de reprodución bisexual ou hermafrodita; os non fecundados proveñen de femias partenoxenéticas. Nalgunhas especies danse individuos hermafroditas.
• Dispersión e persistencia:
  • Consérvanse no solo durante bastante tempo grazas a formas de resistencia en condicións adversas.
  • A súa dispersión activa ou natural é moi lenta (aproximadamente 1 metro ao ano como máximo), orixinando focos ou danos en zonas localizadas («rodales»).
  • Móvense desprazándose na película de auga do solo.
  • Propagación a longas distancias: mediante material vexetal infestado (restos de colleita ou órganos de reprodución vexetativa), apeiros, ferramentas agrícolas, calzado, rodas de maquinaria e polo vento.

11. Bacterias Fitopatóxenas

• Morfoloxía: son organismos procariontes e unicelulares; non posúen núcleo definido por membrana, teñen un só cromosoma circular de ADN, carecen de clorofila e mitocondrias, e están provistas de parede celular.
• Tipo de penetración no hóspede: frecuentemente actúan como necrotrófilos (ou saprófitos facultativos que poden vivir en materia orgánica en descomposición) e a súa entrada é pasiva (a través de estomas, lenticelas, hidátodos ou feridas). Moitas especies matan o tecido vexetal mediante toxinas e enzimas antes de alimentarse del.
• Alimentación: aliméntanse de compostos celulares e materia orgánica en descomposición.
• Reprodución: reprodúcense asexualmente por fisión binaria e, a partir dunha soa célula bacteriana, fórmase rapidamente unha colonia.