O Ciclo de Wilson e a Expansión do Fondo Oceánico: Como Nacen e Morren os Océanos

O Ciclo de Wilson

O Ciclo de Wilson describe o proceso polo cal os océanos se abren e se pechan debido ao movemento das placas tectónicas. Ten varias fases:

Fase 1: Rotura continental

O proceso comeza cando materiais moi quentes do manto ascenden e empurran cara arriba a litosfera continental. A codia, pola súa rixidez, defórmase, cúrvase e finalmente fractúrase. Estas fracturas permiten a saída de magma e dan lugar a un rift continental, é dicir, unha zona de afundimento entre dous bloques da litosfera. Un exemplo actual é o Rift Valley africano, especialmente na zona do deserto de Afar, onde a placa africana se está dividindo e abrindo pouco a pouco.

Fase 2: Separación

O rift continúa abríndose e o magma inxéctase polas fracturas, formando nova litosfera oceánica. Comeza así a apertura dun océano: as augas do océano máis próximo invaden a zona, dando lugar a un proto-océano. Este é o caso do Mar Vermello e do Golfo de Adén, onde entrou auga do océano Índico ao separarse o continente africano da península Arábiga.

Fase 3: Océano maduro

O fondo oceánico expándese grazas á actividade da dorsal, separando cada vez máis os continentes. As marxes continentais estabilízanse e acumulan gran cantidade de sedimentos. Nesta fase, o océano alcanza a súa máxima extensión e presenta bordos pasivos con pouca actividade tectónica. Os océanos Atlántico e Índico son claros exemplos actuais desta etapa.

Fase 4: Subdución ou inicio do peche

Cando a codia oceánica se afasta da dorsal, arrefríase, vólvese máis densa e comeza a afundirse baixo outra placa, xerando zonas de subdución preto dos continentes. Isto marca o inicio da destrución da litosfera oceánica e fai que os continentes comecen a achegarse de novo. O aumento de densidade das rochas e o peso dos sedimentos favorecen este afundimento. O Océano Pacífico atópase nesta fase, con marxes moi activas e numerosas foxas oceánicas, como a das Marianas.

Fase 5: Océano estreito

A medida que o proceso continúa, o océano redúcese cada vez máis. Nas marxes activas fórmanse arcos de illas volcánicas e posteriormente cordilleiras no bordo continental, resultado da subdución prolongada. Un exemplo é a cordilleira dos Andes, en Sudamérica, onde a placa de Nazca se introduce por debaixo da placa Sudamericana.

Fase 6: Peche

Finalmente, a litosfera oceánica desaparece por completo debido á subdución, e os dous continentes colisionan. Este choque produce unha forte compresión da codia e dá lugar á formación de grandes cadeas montañosas. A colisión entre a India e Asia, que pechou o antigo océano de Téthys, é un exemplo claro desta etapa e orixinou a cordilleira do Himalaia.

O Ciclo de Wilson está directamente relacionado coa teoría da tectónica de placas, xa que explica como se crean e destrúen océanos mediante bordos diverxentes, converxentes e zonas de subdución. Grazas a este modelo, comprendemos mellor procesos xeolóxicos fundamentais como a formación de montañas, o vulcanismo, os terremotos e a reciclaxe da codia oceánica, ofrecendo unha visión global e dinámica da evolución do noso planeta.

A Expansión do Fondo Oceánico

A teoría da expansión do fondo oceánico explica como se xera nova codia oceánica nas dorsais e como esta se afasta ata destruírse nas zonas de subdución. Foi proposta por Harry Hess a mediados do século XX e constitúe unha das probas fundamentais da tectónica de placas.

Nas dorsais oceánicas, como a Dorsal Mesoatlántica, o material quente do manto ascende debido ás correntes de convección. Ao chegar á superficie, ese magma arrefríase e solidifícase, formando nova codia oceánica. A medida que se acumula máis material, a codia vai separándose polos dous lados da dorsal, o que provoca que os océanos se vaian expandindo lentamente. Este proceso tamén se observa nas zonas onde a litosfera se fractura, chamadas rifts, que marcan as zonas de creación de nova codia. Mentres tanto, nas foxas oceánicas a codia máis vella afúndese baixo outra placa, nun proceso chamado subdución, pechando así o ciclo.

O paleomagnetismo foi unha proba clave para demostrar esta teoría. As rochas que se forman nas dorsais conteñen minerais magnéticos que se orientan segundo o campo magnético terrestre do momento. Cando o campo se inverte, a orientación dos minerais tamén cambia, e iso queda rexistrado nas rochas do fondo oceánico. O sorprendente é que ese rexistro aparece simétrico a ambos os lados das dorsais, o que demostra que a codia se forma e se separa de maneira continua. Este achado foi interpretado por Vine e Matthews, que confirmaron experimentalmente a expansión.

Tamén foi fundamental o traballo de Marie Tharp, que elaborou o primeiro mapa detallado do fondo oceánico e descubriu a existencia dun gran val central nas dorsais, unha proba directa da actividade tectónica e da creación de nova codia.

As evidencias científicas apoian claramente esta teoría:

• A idade das rochas aumenta a medida que nos afastamos da dorsal (as máis novas están preto dela e as máis vellas, preto das foxas).
• A distribución dos sedimentos tamén segue este patrón: son máis delgados nas zonas novas e máis espesos nas antigas.
• O rexistro paleomagnético simétrico confirma o proceso de expansión continua.

Entre os exemplos máis representativos, destacan a Dorsal Mesoatlántica, as chairas abisais do Atlántico e as foxas de subdución como a das Marianas, onde a codia vella é engulida.

En conxunto, a expansión do fondo oceánico está intimamente relacionada con outros procesos tectónicos globais: explica a formación das dorsais, o desprazamento das placas tectónicas, a subdución nas foxas e a reciclaxe da codia oceánica, converténdose nunha peza clave dentro da Teoría da Tectónica de Placas.