A Condición Feminina na Idade Moderna: Restricións, Roles e a Singularidade de Galicia

Introdución e Invisibilidade Histórica

Durante a Idade Moderna, o estudo da muller atopou numerosas dificultades debido ao escaso interese por parte dos historiadores tradicionais e á ocultación das fontes documentais. Nas últimas décadas, a historiografía traballou intensamente para corrixir esta invisibilidade do colectivo feminino e darlle un espazo merecido dentro do relato histórico.

O Rol Social e as Restricións Morais

A muller da Idade Moderna foi sistematicamente relegada a un rol secundario. Esta marxinación foi imposta por estruturas patriarcais e unha sociedade estamental de base católica que limitaba drasticamente os seus dereitos e oportunidades, sendo xeralmente vistas como inferiores aos homes.

O Ámbito Doméstico como Eixo Central

Os seus papeis na sociedade enfocábanse principalmente no ámbito doméstico. Neste espazo, as mulleres eran:

• Esposas e nais.
• Transmisoras da herdanza familiar.
• Responsables do mantemento do fogar e da crianza dos fillos.

As normas morais da época resultaban profundamente opresivas para as mulleres, xa que a súa reputación dependía da observancia de condutas ríxidas. A súa liberdade de movementos era moi restrinxida, e a moralidade impuña unha privación case total da súa independencia persoal.

O Xurdimento da Crítica Ilustrada (Século XVIII)

A pesar de que o pensamento dominante seguía sendo estritamente patriarcal, durante o século XVIII, co auxe da Ilustración, comezaron a xurdir importantes críticas en defensa das mulleres e refutacións aos tópicos misóxinos tradicionais.

Pensadores clave destacaron ao defender o dereito das mulleres á educación e rexeitar o trato desigual que sufrían:

• Frei Bieito Xerónimo Feixoo, coa súa obra Defensa da muller (1726).
• Josefa Amar y Borbón, co seu Discurso sobre a educación física e moral das mulleres (1790).

Diferenzas Estamentais e Acceso á Educación

A sociedade establecía claras diferenzas sociais e económicas entre mulleres privilexiadas e non privilexiadas, o que determinaba o seu acceso ao traballo e á formación.

Mulleres Non Privilexiadas: Campesiñas e Artesás

As mulleres non privilexiadas, en gran parte campesiñas e artesás, tiñan como principal obxectivo o matrimonio. Colaboraban activamente nas tarefas familiares, principalmente en:

• A agricultura.
• A artesanía téxtil.
• O servizo doméstico.

Estas actividades raramente se remuneraban de forma independente, e a súa capacidade de decisión nas familias era xeralmente limitada.

Mulleres Burguesas e Nobres

As mulleres de familias burguesas podían ter acceso a unha educación básica, e algunhas chegaban a aprender a ler e escribir. Nas familias nobres, a educación era máis accesible, pero seguía limitada ao ámbito doméstico, centrada en temas como a educación relixiosa, algunhas artes ou idiomas.

A posición das mulleres nobres, ademais, estaba intrinsecamente ligada a alianzas matrimoniais e ao intercambio de bens e poder entre liñaxes.

A Especificidade da Muller Galega

A situación en Galicia destacaba pola súa especificidade social e económica, o que permitiu á muller adquirir un papel máis relevante en comparación con outras rexións da Península Ibérica.

Independencia e Liderado Familiar

Factores como a importante migración masculina, o sistema de herdanzas igualitario e a estrutura de minifundios fixeron que a muller galega adquirise un papel de liderado, chegando a ser cabezas de familia e dirixindo pequenas explotacións agrarias.

As mulleres galegas solteiras, e especialmente as viúvas, lograban certa independencia. Podían formar a súa propia casa e vivir de forma autónoma, sobre todo no ámbito urbano, onde abrían talleres e pequenos negocios.

O Fenómeno das Espontaneadas

A figura das espontaneadas representaba unha particularidade xurídica e social galega. Eran mulleres que se presentaban voluntariamente ante as autoridades para autoinculparse cando quedaban embarazadas fóra do matrimonio.

O obxectivo era obter perdón e protección pola franqueza da súa declaración. Ao comprometerse a coidar do seu fillo e levar unha vida honrada, recibían un salvoconduto para evitar futuras molestias legais ou sociais.