A Crise Final do Franquismo (1973-1975): O Declive Político e a Transición Inminente

A Agonía do Franquismo (1973-1975)

1. Crise Económica e Política

O Impacto da Crise Enerxética de 1973

A crise enerxética de 1973 afectou gravemente a economía mundial. Os países occidentais máis industrializados reduciron o consumo de petróleo, pero o Estado franquista non adoptou ningún tipo de medidas. A crise sacou á luz os defectos estruturais do desenvolvemento económico dos anos 60:

• A dependencia tecnolóxica do estranxeiro.
• O elevado endebedamento da empresa pública.
• A necesidade de reconverter a industria.

O Asasinato de Carrero Blanco

En 1973, de acordo coa Lei Orgánica do Estado, Franco cedeu a presidencia do Goberno a Luís Carrero Blanco, quen representaba o inmobilismo do réxime. O 20 de decembro de 1973, Carrero falecía vítima dun atentado de ETA. Este suceso afectou profundamente a Franco, pois Carrero representaba a continuidade do réxime e a fidelidade á persoa e á obra de Franco durante case corenta anos.

O Goberno de Arias Navarro e as Reformas Frustradas

Tras a morte de Carrero, Franco nomeou como novo presidente a Carlos Arias Navarro, unha personalidade pouco relevante do réxime franquista, considerado un franquista da liña dura. En febreiro de 1974, Arias Navarro presentou nas Cortes unha serie de reformas coñecidas como o «Espírito do 12 de Febreiro»:

• Maior liberdade de prensa.
• Elección de alcaldes.
• Creación de asociacións políticas.
• Maior liberdade xudicial.

Pero eses propósitos non se levaron á práctica, polo que a oposición ao réxime incrementouse. A dimisión forzada do ministro Pío Cabanillas e doutros ministros que o fixeron de forma voluntaria mostraban as dificultades e as disidencias no interior do Goberno.

2. O Incremento das Forzas de Oposición

A Oposición no Interior

Tras a morte de Carrero, a oposición incrementouse significativamente:

• Disidencias políticas: Esperanzados polas reformas anunciadas o 12 de febreiro, diversos políticos do réxime pretenderon unha transformación máis democrática desde dentro do propio sistema. A maioría deles formaron parte do *Grupo Tácito*, e moitos dos seus compoñentes entrarían a formar parte do Goberno de Suárez tras a morte de Franco.
• A Igrexa: Aumentaron as críticas e o distanciamento co réxime.
• O Exército: A oposición estivo representada pola *Unión Militar Democrática* (UMD), que defendía que a institución militar non fose un obstáculo no camiño cara á democracia.
• Obreiros e Universitarios: Intensificaron a súa actividade a través de folgas, manifestacións e protestas.
• Actividade Terrorista: Contribuíu ao clima de malestar social con numerosos atentados de ETA, FRAP e GRAPO.

A pesar de todo, o réxime non cedía. En marzo de 1974 era executado o anarquista Salvador Puig Antich e en agosto de 1975 aprobouse unha nova lei antiterrorista que ampliaba a aplicación da pena de morte.

A Oposición no Exterior

Os partidos e organizacións antifranquistas iniciaron un proceso de unidade para restablecer a democracia en España. En xullo de 1974 constituíuse en París a *Xunta Democrática*, liderada polo PSOE. Os contactos entre ambas as forzas deron como resultado a *Converxencia Democrática*. Paralelamente, o PSOE resolvía no Congreso de Suresnes a crise aberta entre os afiliados do interior e os do exilio coa elección de Felipe González como secretario xeral.

3. Os Problemas Exteriores: A Marcha Verde

En 1973, o Goberno prometera realizar un referendo para que a poboación saharauí manifestase se estaba a favor da independencia ou da integración en Marrocos. O rei Hassan II de Marrocos organizou unha marcha de 200.000 marroquís –a Marcha Verde– para invadir o territorio saharauí e anexionar eses territorios a Marrocos.

O príncipe Xoán Carlos realizou unha viaxe ao Sáhara para visitar as tropas alí destinadas. Naqueles días da agonía de Franco non se tomou ningunha decisión firme. En novembro, o Consello de Seguridade da ONU pediu a Marrocos que detivese a ocupación do Sáhara e Hassan II ordenou o retorno da Marcha Verde. Poucos días máis tarde, as Cortes aprobaron o reparto do Sáhara entre os dous países sen escoitar a opinión dos saharauís. O 28 de febreiro de 1976, España abandonou o Sáhara Occidental.

4. Enfermidade e Morte de Franco

A saúde de Franco foise deteriorando desde 1974, pero o 1 de outubro de 1975 organizouse un acto multitudinario na Praza de Oriente no que Franco deu o seu derradeiro discurso. Nas semanas seguintes presentáronse numerosas complicacións que lle ocasionaron unha longa agonía. A súa morte tivo lugar o 20 de novembro de 1975.

No seu testamento político, lido por Carlos Arias, reiteraba as ideas básicas nas que sustentara o réxime dende 1936:

• Catolicismo.
• Patriotismo.
• Autoritarismo.
• Rexeitamento da democracia.