Desafíos da Ilustración en España: Obstáculos e Resistencia

As Limitacións do Proxecto Ilustrado en España

Os gobernos ilustrados atopáronse con multitude de obstáculos, que proviñan tanto da ignorancia e da miseria das masas populares como da oposición da meirande parte da nobreza e dos eclesiásticos, grupos que estaban satisfeitos coa sociedade tradicional vixente. A pesar da moderación das súas propostas e de que nunca pretenderon alterar as bases políticas e sociais, os partidarios das reformas tiveron serias dificultades para levar a cabo os seus proxectos.

A Vixilancia da Inquisición

Aínda que sometida á autoridade de Carlos III, a Inquisición mantivo unha atenta vixilancia ás novas ideas ilustradas (censura de libros e escritos, vixilancia sobre a conduta e o pensamento dos individuos...) de modo que se converteu nun freo das reformas máis avanzadas; logrou impedir que clandestinamente se estendesen as ideas máis radicais. Un dos procesos máis destacados foi o de Olavide, intendente en Andalucía e crítico coas formas de tenencia da terra e os problemas dos campesiños andaluces.

Os Atrancos dos Privilexiados e a Resistencia ás Reformas

Os atrancos dos privilexiados, nobreza e clero, foron moi numerosos, sobre todo, no que se referiu ao intento dunha reforma agraria para a que se realizaron numerosos estudos, entre os que destacan os de Campomanes e Floridablanca. A oposición dos grupos dominantes, temerosos de perder poder, fixo que se prolongase no tempo a súa concreción e que non se puxese en marcha. A mesma oposición encontrou a reforma fiscal.

Sen embargo, o atranco dos poderosos foi abrindo paso, a partir de finais da década de 1780, a novas ideas, de momento minoritarias, que propugnaban a transformación radical do sistema e que máis adiante darían orixe ao liberalismo español, que se manifestaría nas Cortes de Cádiz. Paralelamente, entre os inimigos das reformas (alta nobreza e xerarquía eclesiástica), foise urdindo un pensamento conservador e reaccionario contrario a todo tipo de cambio e innovación.

O Temor á Revolución Francesa e o Control da Propaganda

Desde 1789, o temor ao contaxio coa Francia revolucionaria levou ao goberno de Carlos IV, dirixido polo conde de Floridablanca, a realizar un severo control da propaganda revolucionaria, fundamentalmente por medio da Inquisición.