Evolución do Teatro e Ensaio na Literatura Galega Contemporánea

Historia do Teatro Galego: De 1936 á Actualidade

• Antes de 1936: Gran desenvolvemento teatral coas Irmandades da Fala e o Grupo Nós. Autores como Cabanillas, Castelao ou Dieste escriben teatro.
• Tras a Guerra Civil: Paralización da actividade teatral en Galicia como consecuencia da represión franquista.
• No exilio (especialmente en Bos Aires): Continúa a actividade teatral galega. Destacan autores como Castelao, Blanco Amor, Luís Seoane ou Varela Buxán. Creación do Teatro Popular Galego e da Compañía Maruxa Villanueva.
• Anos 50-70:
  • Reaparece o teatro coa editorial Galaxia (1950).
  • Nos anos 60 xorde o Teatro Independente, impulsado por colectivos como O Facho e Teatro Circo. Creación de grupos como Auriense, Histrión 70, etc.
  • En 1973 comeza a Mostra de Teatro de Ribadavia, nacendo o Grupo Abrente (Lourenzo, Ruibal, Vidal Bolaño), con visión profesional.

O Teatro Galego a partir de 1975: Consolidación e Profesionalización

• Institucionalización e profesionalización:
  • En 1984 créase o Centro Dramático Galego.
  • En 1989 créase o IGAEM e en 2007 a AGADIC para apoiar a industria cultural.
• Premios e festivais:
  • Premios como o Rafael Dieste, Vidal Bolaño, Abrente, Álvaro Cunqueiro...
  • Mostras como o FITO en Ourense.
• Compañías destacadas: Teatro do Noroeste, Sarabela, Chévere, Teatro de Ningures, entre moitas outras.
• Dramaturgos contemporáneos: Miguel Anxo Fernán-Vello, Cándido Pazó, Lucía Villalta, Roberto Salgueiro, etc.
• Teatro de monicreques: Compañías como Tanxarina ou Seisdedos. Festivais como Galicreques (Santiago) ou Titirinoia (Noia). O Premio Barriga Verde recoñece este xénero.

O Ensaio Galego ata 1975: Orixes e Resistencia

• Primeiros ensaístas (inicios do século XX): Autores como Risco, Otero, Castelao ou Cuevillas tratan temas de política, historia, etnografía...
• Etapa franquista: O castelán impóñese como lingua do ensaio. En 1944 Castelao publica Sempre en Galiza desde o exilio.
• Editorial Galaxia e revista Grial:
  • Galaxia crea Grial en 1951. Suspendida pola censura, retómase en 1963.
  • Ao redor de Galaxia xorden ensaístas como Ramón Piñeiro (filosofía), Carvalho Calero (sociolingüística), Fernández del Riego...

O Ensaio Galego Actual: Consolidación e Diversidade Temática

• Consolidación do xénero:
  • As editoriais crean coleccións específicas de ensaio.
  • A revista Grial mantense como referencia.
  • Nacen outras revistas como Encrucillada, Andaina, Luzes de Galiza, A Trabe de Ouro...
• Institucións e premios:
  • O Consello da Cultura Galega (1983) promove a cultura galega.
  • Premios como o Ramón Piñeiro de Ensaio ou o Vicente Risco fomentan a creación.
• Obras e autores destacados:
  • Política: Beiras (O estado da nación).
  • Feminismo: Queizán (Marxismo e feminismo), Adán (Feminicidio).
  • Literatura: Méndez Ferrín (De Pondal a Novoneyra), Villalta (O outro lado da música, a poesía).
  • Historia: Ramón Villares (Cultura e política...), Beramendi (O nacionalismo galego).