Explorando a Poesía Vangardista en Galicia: Correntes e Autores Clave

A Poesía Vangardista en Galicia

A vangarda foi un movemento artístico europeo (1910-1930) que rompeu coas tradicións e buscou novas formas de expresión na pintura, escultura, música e literatura. Na poesía, abandonáronse as regras clásicas, creáronse imaxes innovadoras e experimentouse con novas formas, como os caligramas.

Características da Poesía Vangardista

• A arte é independente e non ten que representar o mundo real.
• Evita emocións e sentimentos, centrándose nas ideas.
• Usa unha linguaxe innovadora, con imaxes sorprendentes ou sen sentido.

A Vangarda en Galicia

A vangarda chegou a Galicia grazas ao grupo Nós, que axudou a renovar a cultura galega e a conectar a literatura galega coas novas tendencias europeas. Vicente Risco foi unha figura clave, xa que foi quen introduciu a Manuel Antonio nos movementos vangardistas.

Os escritores galegos da chamada Xeración do 25 naceron arredor de 1900 e quixeron romper coa poesía tradicional galega. Abandonaron temas como o sentimentalismo (saudade, bágoas), o folclore (romarías, costumes rurais) e a descrición da paisaxe. Ademais, por primeira vez, a poesía galega conectouse coas correntes europeas. Publicaban en revistas como Alfar, Ronsel e Cristal.

División da Vangarda Galega

A vangarda galega dividiuse en dous grupos principais:

1. Movementos Vangardistas Europeos en Galicia

Estes foron os máis innovadores, rompendo completamente coa poesía anterior. Os dous movementos principais foron:

Surrealismo

• Inspirado nos soños e na asociación libre de ideas.
• O poeta máis destacado foi Álvaro Cunqueiro, cun estilo máis positivo e lixeiro que o surrealismo europeo.
• Obras: Poemas do si e do non (1933) e Mar ao norde (1932), onde tamén hai trazos de Cubismo.

Creacionismo

• A poesía debía crear unha nova realidade, non describir o mundo real.
• O único representante en Galicia foi Manuel Antonio, un autor rebelde e vangardista.
• Escribiu o manifesto Máis Alá (1922), onde expón a súa visión da arte.
• A súa obra máis importante é De catro a catro (1928), un libro de 19 poemas que describe unha viaxe marítima e reflicte unha visión pesimista e solitaria da vida.

2. Movementos Vangardistas Galegos

Estes movementos mesturaban elementos da vangarda con tradicións galegas, polo que non rompían completamente co pasado. Destacan dous:

Hilozoísmo ou Imaxinismo

• Foi o movemento vangardista con máis éxito en Galicia.
• Conservaba formas tradicionais (estrofas populares, rima asonante, lingua sinxela) pero con imaxes vangardistas.
• A natureza aparece como un ser vivo e dinámico, con protagonismo sensorial (son, luz, movemento).
• O seu creador foi Luís Amado Carballo, con Proel (1927) e O galo (1928).
• Outro autor importante foi Eduardo Blanco Amor, que seguiu esta liña despois da Guerra Civil.

Neotrobadorismo

• Xurdiu en 1928 tras a publicación dun libro con antigas cantigas medievais por José Joaquín Nunes.
• Recuperaba os estilos e temas da poesía medieval, pero con imaxes modernas.
• Dúas tendencias dentro do movemento:
  • A máis innovadora, con Bouza Brey (Nao senlleira, 1933) e Álvaro Cunqueiro (Cántiga nova que se chama riveira, 1933).
  • A máis clásica, con Xosé María Álvarez Blázquez, que en 1953 publicou o Cancioneiro de Monfero, facéndoo pasar por un libro trobadoresco auténtico.

Exemplos Visuais da Vangarda Galega

Análise de Exemplo 1: Cubismo

Este poema pertence ao Cubismo porque a disposición dos versos crea unha imaxe visual, formando un caligrama. Este estilo, popularizado por Guillaume Apollinaire, busca revolucionar a tipografía e ofrecer unha experiencia poética visual.

Análise de Exemplo 2: Futurismo

Este poema mostra elementos do Futurismo, xa que alude a conceptos do futuro, como a velocidade e a tecnoloxía (“motores do mundo”, “fíos eléctricos”). Así, exalta o progreso e a modernidade.

Análise de Exemplo 3: Dadaísmo

O uso de palabras sen sentido e a falta de lóxica identifican este poema co Dadaísmo. Este poema busca expresar o absurdo e a rebelión contra a racionalidade.

Análise de Exemplo 4: Neovirxilianismo

Este poema pertence ao Neovirxilianismo, un movemento que se centra en describir a natureza con moito detalle e cunha linguaxe estética. Destaca por mostrar imaxes delicadas como a luz, a néboa ou o orballo. En Galicia, este estilo ten as súas raíces en Noriega Varela.

Análise de Exemplo 5: Creacionismo e Cubismo

Este poema combina elementos do Creacionismo e do Cubismo. Nel podemos ver unha disposición gráfica orixinal que provoca unha ruptura na lectura. Presenta ausencia de ritmo e musicalidade. É unha especie de Rosa dos Ventos, que mostra individualismo e compromiso coa lingua galega, ademais de ser de Manuel Antonio. Outro trazo vangardista é a disposición tipográfica innovadora.

Análise de Exemplo 6: Hilozoísmo

Este poema de Luís Amado Carballo é un exemplo claro de Hilozoísmo. O Hilozoísmo é un movemento que se caracteriza por outorgar vida á natureza, expresando unha profunda conexión emocional. Neste poema a natureza parece ter vida propia: “O día se dorme, as campás rezan”. Emprega unha sintaxe pouco tradicional, buscando transmitir unha visión máis libre, ademais de conter imaxes vangardistas.

Análise de Exemplo 7: Neotrobadorismo

Álvaro Cunqueiro está a experimentar co Neotrobadorismo. O Neotrobadorismo é unha corrente literaria que recupera os elementos da lírica medieval galego-portuguesa, engadindo imaxes e recursos da poesía moderna. Podemos ver varias características: cantigas de amigo (“Meu Amigo!”), linguaxe sinxela e musicalidade, e elementos naturais (“pombas”).