Frei Martín Sarmiento, Padre Feijoo y Diego Cernadas: Pioneros de la Defensa del Gallego y Perífrasis Verbales

Autores e defensa do galego

Frei Martín Sarmiento. Obras: Coloquio de 24 gallegos rústicos, coplas populares de gran riqueza lingüística. Defende o uso do galego no ensino (porque fracasa o ensino en castelán), nos actos relixiosos e administrativos. Os cargos públicos deberían coñecer a lingua. Combate prexuízos e defende a dignidade do galego desde o punto de vista lingüístico. Reclama a creación dun estándar culto.
Padre Feijoo: Defende que o galego procede do latín e non é un dialecto do castelán.
Diego Cernadas e Castro (Cura de Fruíme): Moi popular no seu tempo. Escribe en prosa e verso, tanto en galego como en castelán. Loa Galicia e o mundo rural, e combate a mala imaxe e os insultos contra a sociedade galega.
María Francisca de Isla e Losada: Só se conserva un poema seu, dedicado ao cura de Fruíme.

IR + inf.: Imos perder o autobús.

HABER (de) + inf.: Ha de pasmar.

HOUBO/HOUBERA (de) + inf.: Houbo de morrer.

ESTAR a/para + inf.: Está para saír.

QUERER + inf. (clima): Quere chover.

HABER (de) + inf.: Ha de estar amañado. / Ha de andar polos vinte anos.

HABER que + inf.: Hai que estudar.

TER que + inf.: Teño que marchar.

TER de + inf.: Tiña de chegar.

DEBER (de) + inf.: Debo de ir. / Debeu de morrer.

PODER + inf.: Pode ser que haxa libro.

ESTAR/ANDAR + xer. / a + inf.: Estou pensando. / Anda queixándose.

LEVAR + xer.: Levo traballando anos.

SEGUIR/CONTINUAR + xer.: Seguía chovendo.

IR/VIR + xer.: Veño falando.

SER + a + inf.: Son a dicirme cousas.

ACABAR/REMATAR + de + inf.: Acabei de contar.

VIR + de + inf.: Veño de dicir.

DEIXAR(SE) de + inf.: Deixei de ser.

DAR + participio: Non dei feito.

LEVAR + participio: Leva sufrido.

IR + participio: Vai curado.

TER + participio: Tíñao pensado.

VOLVER/VOLTAR/TORNAR + inf.: Volvín chamalo.

ADOITAR/ACOSTUMAR + inf.: Adoita vir.

LEVAR/TER + participio: Lévocho repetido.

COMEZAR/EMPEZAR/PRINCIPIAR + a + inf.: Comezou a chorar.

BOTAR(SE)/POÑER(SE) + a + inf.: Botouse a correr.

DAR en + inf.: Deu en berrar.

ROMPER/SOLTARSE/PEGAR + a + inf.: Pegou a rir.

CHEGAR/VIR a + inf.: Chegou a confesalo.

ACABAR/REMATAR/TERMINAR por + inf.: Acabei por facelo.