A Guerra Fría: Historia, Bloques e Conflitos do Século XX

1. Que foi a Guerra Fría?

A Guerra Fría foi un período (1945-1991) de tensión máxima entre os Estados Unidos (EE. UU.) e a URSS tras a Segunda Guerra Mundial. Non houbo enfrontamentos directos porque ambos bandos tiñan armas nucleares, o que creou un equilibrio de terror. O conflito centrouse en aspectos ideolóxicos, económicos e tecnolóxicos.

2. Que bloques se enfrontaron?

Enfrontáronse o bloque capitalista, liderado por EE. UU., e o bloque comunista, liderado pola URSS. Esta división foi especialmente clara no continente europeo, quedando separado polo chamado "Pano de Aceiro".

3. O medo á guerra nuclear

O uso da bomba atómica en Hiroshima e Nagasaki converteu esta tecnoloxía nunha arma de disuasión. Para evitar ataques directos, ambos bandos apostaron por unha custosa carreira armamentística, tanto convencional como nuclear.

4. Conflitos fóra de Europa

Guerras como as de Corea, Vietnam ou Afganistán ocorreron en zonas remotas. Servían para calibrar a capacidade militar e diplomática de cada bloque sen provocar unha guerra nuclear global.

5. Bloqueo de Berlín

A URSS pechou as fronteiras das zonas ocupadas en Berlín en 1948 para illar a cidade. EE. UU. respondeu cunha "ponte aérea" que abasteceu a poboación, gañando unha enorme propaganda política.

6. Competencia imperialista

Despois da Segunda Guerra Mundial, as superpotencias crearon bloques antagónicos divididos por un "Pano de Aceiro". Esta tensión durou ata 1991, cando a desaparición da URSS iniciou a transición ao modelo político liberal.

7. Os bloques en Europa (1948)

As zonas ocupadas durante a Segunda Guerra Mundial quedaron baixo a influencia directa de EE. UU. ou da URSS. Co tempo, os países que se mantiñan neutrais perderon esa neutralidade. Iugoslavia e Albania, malia seren comunistas, tiveron certa independencia respecto á URSS.

8. Definicións clave

• Sistema bipolar: Dividiu o mundo en dous bloques antagónicos entre 1945 e 1991.
• Bloque superpotencia: Cada un destes sistemas, contando con ideoloxías opostas.
• CIA e KGB: Os seus respectivos servizos secretos.

9. Comparación de sistemas

O bloque capitalista defendía a democracia liberal, a propiedade privada e aplicou o Plan Marshall. O bloque comunista impuxo réximes de partido único, economía estatal e aplicou a doutrina Jdanov.

10. O papel da ONU

A ONU actuou como foro de discusión e diplomacia durante a Guerra Fría. Porén, a súa eficacia foi limitada polo dereito a veto das dúas superpotencias no Consello de Seguridade, que bloqueaba moitas decisións.

11. Guerra Civil Grega

En 1947, o apoio de EE. UU. ao bando monárquico e a retirada do apoio soviético á guerrilla comunista marcou o inicio oficial da Guerra Fría.

12. Finalidade do Plan Marshall

Buscaba reconstruír Europa, que quedara arrasada tras a guerra. Ademais de axuda económica, servía para que EE. UU. tivese mercados para a súa industria e evitar que a miseria favorecese o comunismo.

13. División de Alemaña

Alemaña dividiuse nas zonas dos vencedores (británicos, franceses, norteamericanos e soviéticos). Isto desembocou na creación da RFA (capitalista) no sector occidental e a RDA (comunista) no sector soviético.

14. Conceptos básicos e Alianzas

Bloques e Alianzas da Guerra Fría

• Plan Marshall (1948): Programa de axuda económica a Europa (excepto España) con 13.000 millóns de dólares para conter o comunismo e evitar a sobreprodución industrial estadounidense.
• COMECON (1949): Consello de axuda mutua económica creado pola URSS para os países do Leste.
• OTAN (1949): Organización do Tratado do Atlántico Norte, alianza militar liderada por EE. UU. e os seus aliados capitalistas.
• Pacto de Varsovia (1955): Alianza militar liderada pola URSS e os países do bloque comunista europeo.
• Outros: Menciona o SEATO (sueste asiático) e o Pacto de Bagdad (Oriente Próximo) como alianzas militares norteamericanas.

15. Mao Zedong e a Revolución Chinesa

Mao Zedong proclamou a República Popular Chinesa en 1949, un estado comunista de inspiración soviética que asinou un tratado de axuda mutua con Stalin. Máis tarde, a relación entre China e a URSS rompeu por diverxencias ideolóxicas, especialmente arredor da crise dos mísiles de Cuba.

A Ruptura Chino-Soviética (1962)

China criticou a política de "coexistencia pacífica" da URSS por considerala demasiado branda cos EE. UU., o que levou á ruptura das relacións e ao abandono da Komintern por parte de China, sendo apoiada por Albania.

16. Intervención en Corea e Conflitos en Asia

Entre 1950 e 1953, a invasión de Corea do Norte (Kim Il-sung) a Corea do Sur levou á intervención de EE. UU. e o avance do xeneral MacArthur preto da fronteira chinesa, o que provocou un risco de guerra nuclear. O conflito rematou cun armisticio no paralelo 38, sendo un exemplo de como as superpotencias medían o seu poder sen cambiar o mapa.

Vietnam: As notas sinalan a extensión do conflito de bloques a Asia a través da descolonización e o conflito de Vietnam.

22. Khrushchev

Sucesor de Stalin, coñecido como o "sorriso do réxime", que denunciou os crimes stalinistas no 20º Congreso. Foi o principal responsable de establecer relacións diplomáticas con EE. UU., chegando a viaxar ao país.

23. Estratexias e conceptos avanzados

• Represalia masiva: Resposta nuclear desproporcionada de EE. UU. ante calquera ataque.
• Teléfono vermello: Liña directa entre dirixentes para evitar conflitos accidentais.
• Ostpolitik: Política de Willy Brandt que mellorou as relacións da RFA co leste.

A Política Interna en EE. UU.

Caza de bruxas (Macarthismo)

Persecución de artistas e intelectuais acusados de simpatizar co comunismo, impulsada polo senador McCarthy e o seu comité de actividades antiamericanas, provocando despedimentos e prisión.

Evolución da Guerra Fría

Coexistencia Pacífica

Tras a equiparación nuclear entre a URSS e EE. UU., pasouse a unha etapa onde os arsenais servían como elementos de disuasión para evitar un choque directo.

Crise dos Mísiles de Cuba (1962)

Considerada o momento de maior risco de guerra nuclear mundial, debido á instalación de bases soviéticas con armamento nuclear en Cuba e a resposta dos EE. UU.

Descolonización e o Terceiro Mundo

O nacemento do "Terceiro Mundo" (países non aliñados) como terceira vía, aínda que moitos estados descolonizados acabaron orbitando cara a un ou outro bloque (ex. Liberia/Zaire pro-occidentais; Angola/Etiopía pro-comunistas).