O Pensamento de Immanuel Kant e o Legado da Ilustración

Kant: O Marco da Ilustración

A Ilustración constitúe unha corrente filosófica, cultural e pedagóxica coa pretensión de eliminar as tebras da ignorancia e facer que brille a luz da razón. Segundo este movemento, a razón e a ciencia producirán o progreso da humanidade e liberarán ao ser humano das cadeas cegas e opresoras da tradición, da ignorancia e da superstición. Neste contexto, a burguesía apoiaba inicialmente aos déspotas ilustrados, pero finalmente acabou volvéndose contra eles.

Desenvolvemento Xeográfico e Novas Ideas

A Ilustración tivo a súa orixe no Reino Unido (con figuras como Locke, Newton e Hume), estendeuse a Francia (Montesquieu, Voltaire e Rousseau) e culminou en Alemaña con Immanuel Kant. Este movemento introduce conceptos fundamentais:

• Civilización e progreso: Existe unha fe inquebrantable no progreso e un optimismo respecto ás capacidades do ser humano; o progreso considérase imparable.
• Educación e cultura: A cultura debe estar ao alcance de todas as capas sociais, xa que é o medio que fará progresar á sociedade.
• Humanidade: Un humanismo que defende o poder da razón e a dignidade do ser humano fronte ao poder de Deus e da Igrexa medieval.
• Historia: Enténdese como un proceso de evolución progresiva da humanidade.
• Natureza: Considérase que pode ser totalmente comprendida polo ser humano.

Características da Razón Ilustrada

A razón ilustrada baséase nunha confianza que se inicia no Renacemento. Defínese como unha razón empírico-analítica, entendida como a capacidade de adquirir coñecementos a partir da experiencia. As súas características principais son:

• Autónoma: Non acepta máis autoridade nin límites que os da súa propia natureza.
• Crítica: Actúa contra os prexuízos, a tradición e a autoridade externa. Tamén debe ser autocrítica, no sentido de analizar as súas propias capacidades e límites.
• Secularizada: Ten que emanciparse tamén da teoloxía e da tutela relixiosa.

A Idea Kantiana de Ilustración

Para Kant, a filosofía ten que responder a catro preguntas fundamentais:

1. Que podo coñecer? (Relacionada coa orixe, condicións e límites do coñecemento).
2. Que debo facer? (Deseñada para establecer os principios da acción moral).
3. Que me cabe esperar? (Relacionada co destino último do home).
4. Que é o home? (Punto onde converxen as tres anteriores).

A concepción kantiana da filosofía enténdese como unha totalidade que ten como finalidade última a consecución dun mundo máis xusto e humano, o que supón a vitoria final da razón. Kant describe a situación previa como a minoría de idade do home, quen non se atreve a usar a súa propia razón. Só unha razón crítica e autónoma permitirá saír desa situación. A razón só pode admitir os límites que ela mesma se impoña. Finalmente, Kant considera que a liberdade no uso público da razón é indispensable, aínda que acepta certas limitacións no seu uso privado.