A Primeira Guerra Carlista (1833-1840): Orixe e Desenvolvemento do Conflito
A Primeira Guerra Carlista (1833-1840)
O programa ideolóxico do carlismo
O programa ideolóxico do carlismo resumíase na defensa de varios piares fundamentais:
- A relixión católica.
- O absolutismo monárquico.
- Os privilexios do Antigo Réxime.
- O foralismo: exención de impostos, autonomía administrativa e económica, e limitación do poder real, fronte á centralización e uniformización do liberalismo.
De aí o apoio que recibiu en Cataluña, nas provincias vascas e en Navarra. O seu rexeitamento ás reformas liberais iniciadas nas Cortes de Cádiz foi total, especialmente as que afectaron á Igrexa. As súas bases sociais foron o clero, o campesiñado pobre, gran parte da nobreza e sectores das clases medias defensoras dos foros.
O estalido do conflito sucesorio
Trala morte de Fernando VII en setembro de 1833, producíronse en distintos lugares de España numerosos levantamentos nos que se proclamou ao infante Don Carlos como o novo rei. A súa incapacidade para arrastrar á totalidade da poboación española deu orixe a unha longa, dura e cruenta guerra civil.
Localización xeográfica e tácticas militares
Xeograficamente, esta guerra localizouse de forma máis intensa nas Provincias Vascas, Navarra, Norte de Cataluña e no Maestrazgo (entre as provincias de Cuenca, Teruel, Castellón e Valencia), mentres que partidas carlistas actuaron de forma permanente ou esporádica en Galicia, Castela e A Mancha.
A superioridade do exército isabelino, en armas e homes, viuse equilibrada pola guerra de guerrillas practicada polo exército carlista ao mando dalgúns xefes de especiais cualidades militares como Zumalacárregui, Maroto ou Cabrera. A extrema crueldade pode ser o trazo máis característico do enfrontamento.
A división interna e o Convenio de Vergara
Dentro do carlismo xurdiu unha división entre os máis conservadores (apostólicos) e os menos radicais, partidarios de negociar. Triunfou esta última postura, o que permitiu a sinatura do Convenio de Vergara (29 de agosto de 1839) entre o xeneral Espartero e o xeneral carlista Rafael Maroto.
O rexeitamento deste acordo polo sector apostólico e polo propio Don Carlos prolongou a guerra en Cataluña e Aragón ata a derrota definitiva en Morella (Castellón) en 1840. Sen embargo, o carlismo non desapareceu; os seus partidarios abandonaron España camiño ao exilio en Francia, e o conflito rebrotará posteriormente.