Pronomes, uso da H e terminacións en galego: regras de ortografía e conxugación

Pronomes

1) O/a/os/as úsanse na maioría dos contextos.

2) Lo/la/los/las úsanse tras o verbo rematado en -r ou -s: O pastel vai facelo. Tras os pronomes nos, vos, lles pode producirse a combinación de clíticos: por exemplo, O conto vouvoslo contar. Tamén se usan despois do advérbio u: O pastel, u lo?

3) No/na/nos/nas úsanse despois dun verbo rematado en ditongo: Contouno todo.

Como colocar pronomes?

A posición natural é detrás do verbo, pero hai excepcións que fan que vaian diante do verbo:

1. Negativas: Non che dixen nada.
2. Dubitativas: Quizais lles faga caso.
3. Interrogativas (cando o adverbio vai diante): Onde vos metestes?
4. Desiderativas: Oxalá as atopemos axiña.
5. Subordinadas: Dixo que nos esperaba alí.
6. Exclamativas (cando o adverbio vai diante): Canto me tarda!

Uso do H

Escríbense con H

• As palabras que comezan polos prefixos hect(o)-, hemi-, hiper-, hidr(o)-: hectárea, hemiciclo, hipermercado, hidrólise.
• Palabras como harmonía, hasta, hedra, helmo, hindú, hucha, e os antropónimos Helena e Henrique.
• As interxeccións: ah!, eh!, uh!, oh!, boh!, bah!

Escríbense con H intercalada

• Todas as formas dos verbos: prohibir, exhibir, cohibir, exhortar, inhibir.
• Palabras como: adhesivo, coherente, filharmónica, inherente, vehículo, transhumante, deshabitar, deshonesto, inhábil, deshonra.

Verbos de 3.ª conxugación

Presente de indicativo

Servir (exemplos de verbos como ferir, mentir, seguir, sentir e servir e os seus derivados):

• Sirvo
• Serves
• Serve
• Servimos
• Servides
• Serven

Durmir (todos os demais verbos con semellante patrón: durmir, e os seus derivados):

• Durmo
• Dormes
• Dorme
• Durmimos
• Durmides
• Dormen

Terminacións

Rematan en -nte

Derivados segundo a conxugación:

• Da 1.ª conxugación: terminación -ante: cantante.
• Da 2.ª conxugación: terminación -ente: corrente.
• Da 3.ª conxugación: poden aparecer -ínte (por exemplo saínte), -ente (confluente) ou -iente (proveniente).

Rematan en -mento

• -amento: cargar → cargamento.
• -emento: mover → movemento.
• -imento: sentir → sentimento.

Rematan en -za / -cia, -zo / -cio, -zón / -ción

A maioría dos substantivos que indican “acción ou efecto de” rematan en -ción ou variantes dialetais:

• Exemplos: doazón, traizón.
• Rematan en -za / -zo: crenza, cansazo.
• Rematan en -cia / -cio: ciencia, exército.