O Renacemento: Fundamentos, Etapas e Obras Emblemáticas da Arte e Cultura

O Renacemento: Unha Época de Transformación Cultural e Artística

Chamamos Renacemento a un período cultural e artístico que se estende cronoloxicamente durante os séculos XV (Quattrocento) e XVI (Quinquecento). Italia, que nestes momentos se atopaba dividida nunha serie de Estados independentes, foi o berce do Renacemento. Cada un destes Estados estaba dominado por unha importante familia de burgueses que actuaban como mecenas (protectores) de artistas.

Pouco a pouco, as monarquías fóronse impondo aos señores feudais, xurdindo así os Estados Nacionais e as Monarquías autoritarias. Esta será tamén a época dos grandes descubrimentos xeográficos (Colón, Magallanes) e das divisións no seio da Igrexa Católica: primeiro os protestantes da man de Lutero e máis tarde en Inglaterra o anglicanismo da man de Henrique VIII.

A característica máis importante do Renacemento é a volta á antigüidade clásica. Despois dos “excesos formais” do gótico, retornarase de novo á pureza das formas artísticas da cultura grega e romana. Non é estraño, pois, que o movemento xurdira en Italia, xa que aquí estaban moito máis vivas as formas artísticas que caracterizaran a arte da antigüidade.

Etapas Cronolóxicas do Renacemento

Cronoloxicamente, podemos distinguir no Renacemento tres etapas:

1. Período Inicial: Século XV, tamén denominado Quattrocento.
2. Período Renacentista Pleno: As 2-3 primeiras décadas do século XVI, tamén chamado Quinquecento.
3. Manierismo: A segunda metade do século XVI.

Características Xerais do Renacemento

Podemos definir o Renacemento a través duns trazos básicos que resumiremos a continuación:

• Humanismo e Antropocentrismo: Dende o punto de vista cultural, o factor determinante desta nova etapa será o humanismo, entendido como unha nova visión do mundo na que o home será o referente universal e o centro e medida de todas as cousas (antropocentrismo), en oposición á cultura teocéntrica medieval na que Deus ocupaba este lugar.
• Modelos Clásicos: A antigüidade clásica grega e romana serán os modelos a seguir, pero non para facer meras copias delas, senón para adoptar modelos nos que inspirarse. En pintura, volverase a adoptar o naturalismo; en escultura, recupérase o canon de beleza clásico (a figura humana debe medir nove veces o tamaño da súa cabeza); e en arquitectura, vólvese ás técnicas e elementos de construción romanos.
• Temática Mitolóxica e Cristiá: A mitoloxía clásica será un tema habitualmente empregado tanto na escultura como na pintura; pero isto non significa que se abandone a temática cristiá.
• Beleza, Proporción e Harmonía: O sentido da beleza renacentista recupera a proporcionalidade clásica, un naturalismo idealizado e un sentido da harmonía e o equilibrio que non se contradín coa plasmación constante do movemento.
• Investigación e Perspectiva: O artista renacentista está constantemente investigando as leis da natureza, e isto lévao a adoptar unha idea da perspectiva nos seus cadros, primeiro xeométrica e artificial, e despois aérea.

Obras Emblemáticas do Renacemento

Catedral de Florencia (Santa María del Fiore)

Identificación: Esta obra pertence ao período artístico denominado Renacemento, que comprende os séculos XV e XVI (Quattrocento e Quinquecento) e que ten o seu berce en Italia, dende onde se vai estendendo ao resto de Europa.

Mosteiro do Escorial

Identificación: Esta obra pertence ao Renacemento hispano, século XVI. A arquitectura renacentista no noso país presenta dúas variantes: o denominado Plateresco e o Herreriano. Este edificio é unha mostra do Herreriano, que vén a ser unha forma particular de expresión do Manierismo español, caracterizado por unhas formas construtivas puras e sobrias (sen adornos), moi en consonancia co espírito relixioso da Contrarreforma e do Concilio de Trento, defendidos polo monarca Filipe II. Recibe o seu nome do arquitecto Juan de Herrera, que realizou o principal exemplo deste novo estilo arquitectónico.

O Enterro do Conde de Orgaz

Identificación: Esta obra pertence a Doménikos Theotokópoulos, máis coñecido como O Greco. Naceu en Candía, capital da illa de Creta, en 1541 e, debido á súa proximidade, os seus inicios mostran a influencia da arte bizantina. En 1567, trasladouse a Venecia, onde residiu uns catro ou cinco anos, e máis tarde a España coa pretensión de entrar como pintor na Corte de Filipe II (que nese momento se atopaba decorando o Mosteiro do Escorial e necesitaba pintores que o decorasen coas súas obras), cousa que non conseguiu, xa que o seu estilo era demasiado “revolucionario” para os gustos conservadores do monarca.

A Gioconda (Mona Lisa)

Identificación: Esta obra, A Gioconda, pertence a Leonardo da Vinci, un artista do Renacemento, máis concretamente do Quinquecento ou século XVI. Posuía unha personalidade realmente excepcional; a súa inquedanza por saber e a súa curiosidade eran inesgotables. Dedicouse a innumerables facetas e podemos afirmar que en todas elas destacou, adiantándose con moito ao saber propio do seu tempo. Gran parte do seu traballo desenvolveuno en Milán, onde realizou traballos de hidráulica, saneamento de desaugadoiros, aparellos para torneos e espectáculos da corte e incluso enxeños voadores; toda esa actividade combínaa coa súa faceta de artista.