Sufixos, prefixos, verbo, ditongo e hiato en galego: guía de gramática

Sufixos

Os sufixos son elementos que se engaden detrás das palabras para modificar o seu significado ou crear palabras novas.

Xentilicios

Os xentilicios son palabras derivadas que designan o lugar de orixe dunha persoa:

• -és/-esa: francés, francesa; coruñés, coruñesa.
• -ego/-ega: grego, grega; manchego, manchega.
• -eiro/-eira: rianxeiro, rianxeira.
• -an/-a, -ano/-ana: compostelán, compostelá; murcián, murciá; valenciano, valenciana.
• -ense: estadounidense, mindoniense, baiense.
• -ino/-ina, -iño/-iña: alicantiño, alicantiña.
• -exo/-exa: portexo, portexa; castrexo, castrexa.

Sufixos profesionais

Os sufixos profesionais son os que indican profesión ou ocupación. Os máis frecuentes son:

• -eiro/-eira: conselleiro/a, gaiteiro/a, carteiro/a, panadeiro/a, cociñeiro/a.
• -ista: dentista, xornalista, florista, pianista.
• -ante: cantante, comandante, navegante, debuxante.
• -dor/-dora: adestrador, domador, nadador, ilustrador.

Prefixos

Os prefixos son elementos que, engadidos antes das palabras simples, axudan a crear palabras derivadas. Poden ter significados moi diversos:

• super- («máis grande»): superheroe, supermercado, superpoboado, superdotado, superpoder.
• extra- («fóra de»): extraterrestre, extraordinario, extraescolar, extralargo, extrafuerte.

Prefixos que non demos por se os pregunta

• aero- (aire)
• anti- (contra)
• sub- (debaixo)
• micro- (moi pequeno)
• bi- (dous)
• post- (despois de)
• pre- (antes de)

O verbo

O verbo é a clase de palabra que expresa unha acción, un estado ou un proceso.

Conxugacións

1.ª -ar, 2.ª -er, 3.ª -ir.

Modos verbais

• Modo indicativo: expresa feitos reais. Xosé está moi triste.
• Modo subxuntivo: expresa desexos ou probabilidades. Quizais Xosé ría con este chiste.
• Modo imperativo: expresa ordes ou mandatos. Xosé, bota un sorriso!

Modo indicativo

Tempos e formas verbais.

Ditongos

O ditongo é a unión de dúas vogais que pertencen á mesma sílaba.

• Ditongo crecente: cuarto, camión, anciá.
• Ditongo decrecente: adeus, moito, béisbol.
• Ditongo homoxéneo: puido, triunfo.

a-vión: acentúase porque é aguda acabada en -n e ten ditongo crecente. lei-te: non se acentúa porque é grave acabada en vogal. a-ni-mais: non se acentúa porque, aínda que é aguda rematada en -s, ten ditongo decrecente.

As palabras con ditongo seguen as regras xerais de acentuación, excepto as agudas con ditongo decrecente, que nunca se acentúan.

Hiato

Un hiato está formado por dúas vogais xuntas que pertencen a sílabas distintas.

• Vogal aberta + vogal aberta: segue as regras xerais de acentuación (a-é-re-o, le-ón).
• Vogal aberta + vogal pechada tónica: acentúase sempre a vogal pechada (lú-a, sa-í-da).
• Vogal pechada + vogal pechada tónica: acentúase sempre a segunda vogal (mu-í-ño, xu-íz).

Textos literarios

Os textos literarios agrúpanse principalmente en tres grandes xéneros: poesía, narrativa e teatro. Cada un ten unhas características propias que o distinguen do resto.

Vocabulario do comercio e da internet

• Web: conxunto de información de dimensión global a través de internet.
• Internet: rede informática mundial constituída por un conxunto de redes conectadas.
• Rede social: forma de interacción social, intercambio entre persoas, grupos e contextos de complexidade.
• Mercadotecnia: conxunto de accións ou técnicas de estudo de mercado encamiñadas fundamentalmente a incrementar a demanda comercial.
• Márquetin on-line: conxunto de estratexias de promoción dunha marca en Internet.
• Tenda on-line: tipo de comercio por Internet.
• Stock: conxunto de produtos almacenados á espera da súa venda.
• Cliente: persoa que compra nun establecemento comercial.
• Produto: cousa producida natural ou artificialmente.
• Investimento: achega de capital para obter unha rendibilidade.
• Almacén: espazo onde se almacenan cousas, normalmente produtos.
• Prezo de venda: custo dun produto no mercado.