Transición Española: Do Franquismo á Democracia e os seus Desafíos

Introdución: Un Período de Transformación

Estes sete documentos teñen como tema central o final do franquismo e o inicio da Transición Democrática en España. No documento 1 fálase da incerteza política; no documento 2 trátase a conflitividade social; no 3 céntrase na crise económica; no 4 fálase das posturas políticas enfrontadas, desde o inmobilismo (documento 5) ata a proposta reformista (documento 6). E, por último, no documento 7 ábrese unha vía reformista cara á democracia.

O Contexto de 1973: Crise e Incerteza

O Asasinato de Carrero Blanco e as súas Consecuencias

En 1973, de acordo coa Lei Orgánica do Estado, Franco continuou exercendo a xefatura do Estado, pero cedeu a política do Goberno a Luis Carrero Blanco, quen representaba o inmobilismo fronte a todas as novidades. Pero o novo goberno presidido por Carrero case non tivo tempo de estrearse porque en decembro de 1973 foi vítima dun atentado de ETA (Operación Ogro). Isto afectou profundamente a Franco: desde un punto de vista político, Carrero representaba a continuidade do réxime, era a figura clave no futuro da ditadura; desde un punto de vista persoal, representaba a fidelidade a Franco durante case 40 anos.

Isto conéctanos co documento 1, que contén un extracto do comunicado de ETA. Este atentado tivo un gran significado político.

A Crise Económica e Social

A isto hai que sumarlle a crise económica e social. En 1973 tivo lugar a crise enerxética, que afectou gravemente á economía mundial. Os países occidentais máis industrializados reduciron o consumo de petróleo, buscaron enerxías alternativas e iniciaron un proceso de reconversión industrial. Pero o Estado franquista non adoptou ningún tipo de medidas, e a crise sacou á luz os defectos estruturais do desenvolvemento económico dos anos 60: o elevado endebedamento do Estado, o aumento do desemprego...

Con isto, o número de folgas incrementouse, sobre todo nos últimos cinco anos do réxime (como se mostra no documento 2). Debemos ter en conta que as folgas eran ilegais; se cada vez había máis, quería dicir que o réxime perdía o control e que a influencia do sindicalismo ía en aumento.

Retomando a crise económica, atopámonos co documento 3, no que se nos mostra un mapa de España coas zonas afectadas pola crise (é dicir, toda a península, xa que todo está en negro). Isto é como unha forma de criticar o Réxime, xa que se mostra unha realidade que noutros tempos tería sido evitada pola censura. Ademais, non podían emigrar por moi mal que estivese a situación aquí, porque as condicións para emigrar a un país europeo volvéronse difíciles a partir de 1973, xa que tampouco había traballo.

Posturas Políticas Enfrontadas

O Inmobilismo Franquista

Con todo isto, eran moitos os que aínda defendían o réxime. Por exemplo, no documento 4 faino un falanxista chamado J.A. Girón de Velasco. A linguaxe que utiliza é característica do 39 e defende os principios do franquismo por riba de todo, non ían tolerar que cando Franco morrese se impuxese un réxime diferente ao que había.

A Oposición Democrática e a Ruptura

Por outro lado, e máis numerosos, estaban os que querían unha ruptura completa co franquismo. Este grupo é o presente no documento 5, no que se nos mostran unhas propostas da Xunta Democrática, que foi constituída en París por iniciativa do líder do PCE (cuxo obxectivo era restablecer a democracia en España). Un ano despois, en 1975, organizouse a Plataforma de Convivencia Democrática, liderada polo PSOE. Entre as propostas, unha destacada é a 11, na que non estaban de acordo en que fose Xoán Carlos de Borbón o próximo sucesor.

A Vía Reformista e a Transición

O Goberno de Arias Navarro

Pero, en cambio, desde o exterior tolerouse unha vía diferente á presente nos documentos 4 e 5. Esta vía supuña unha reforma do réxime anterior, pero sen unha ruptura con el. Esta nova vía aparece no documento 6 da man da revista Newsweek. Despois da morte de Franco, a continuidade do réxime franquista recaeu na figura de Xoán Carlos de Borbón. A súa primeira decisión (unha vez que iniciou o seu reinado) foi seguir mantendo como presidente do Goberno a Carlos Arias Navarro. Polo tanto, o primeiro goberno da monarquía foi presidido polo franquista Carlos Arias Navarro. Este desenvolveu unha política continuista consistente na defensa da permanencia do modelo franquista e na concesión dalgúns dereitos, como por exemplo, a promesa de maior liberdade, como a liberdade de prensa.

Mentres, a oposición democrática esixía o restablecemento inmediato da democracia e a supresión desas institucións do goberno franquista.

A Chegada de Adolfo Suárez e a Lei para a Reforma Política

O goberno de Arias paralizaba todo intento de reforma e a conflitividade laboral foi en aumento. As folgas e as protestas eran tanto económicas como políticas. Tras aceptar a dimisión de Arias, o rei designou a Adolfo Suárez como presidente do Goberno.

É dicir, tres meses despois de que a revista Newsweek opinase que había que quitar a Carlos Arias do poder, porque representaba a ausencia de reformas e o inmobilismo, Adolfo Suárez foi designado presidente do Goberno.

A continuación, no documento 7 móstrasenos a Lei para a Reforma Política (LRP), que era a culminación do programa de reformas de Adolfo Suárez. O punto esencial era a convocatoria dunhas eleccións democráticas para formar novas Cortes, pero para iso a LRP tiña que ser aprobada por institucións controladas por franquistas. Para lograr a súa aprobación empregaron todos os recursos e influencias. As argumentacións centráronse fundamentalmente na idea de chegar á democracia parlamentaria desde a legalidade vixente, mantendo a paz social e o control do proceso polo Goberno. A pesar das críticas, obtiveron 80 votos a favor e 13 en contra no Consello Nacional do Movemento.

A Consolidación da Transición

Superado o primeiro obstáculo, o proxecto de LRP foi enviado ás Cortes, que o aprobaron maioritariamente. Deste modo, as últimas Cortes franquistas votaron a súa autodisolución. Tras a aprobación polas Cortes, foi sometida a referendo e en 1976 obtivo o 94,2% de votos positivos. Estes resultados significaron a derrota da oposición e o triunfo das propostas de Suárez.