Xosé Lois Méndez Ferrín e Manuel María: Claves da Poesía Galega de Posguerra

O Contexto da Poesía Galega de Posguerra

Nos anos cincuenta, o panorama da lírica galega vive o xurdimento de novas promocións poéticas como a Xeración das Festas Minervais, a Xeración do 36 e a Promoción de Enlace. Nesta década, a heteroxeneidade é a marca principal: publican ao mesmo tempo autores de diferentes xeracións debido ao silencio e á falta de publicacións nos anos posteriores á Guerra Civil (o primeiro libro de poesía que ve a luz é Cómaros verdes, 1947, de Aquilino Iglesia Alvariño).

Esta etapa caracterízase pola convivencia de múltiples estilos e liñas temáticas, como o hilozoísmo, o neotrobadorismo, o ruralismo, o paisaxismo renovador, o clasicismo, o culturalismo, o intimismo da Escola da Tebra ou o socialrealismo.

Xosé Lois Méndez Ferrín: Compromiso e Vangarda

Xosé Lois Méndez Ferrín pertence á Xeración das Festas Minervais e é unha das figuras clave na renovación da poesía galega. A súa obra presenta unha notable variedade de estilos e temáticas.

Características da súa obra poética

• Influencia da Escola da Tebra: No seu primeiro libro, Voce na néboa (1957), apréciase un ton íntimo e angustiado, cunha temática que abrangue desde a preocupación existencial (a desesperanza, o sentido da vida) ata unha visión fatalista de Galicia.
• Compromiso patriótico: A intención reivindicativa e concienciadora é central en obras posteriores como Con pólvora e magnolias (1976) e Poesía enteira de Heriberto Bens (1980).
• Renovación formal e temática: Con pólvora e magnolias marca un punto de inflexión na poesía galega. Os poemas ábrense a novos temas (a lembranza do pasado, o amor, o tempo, a morte...) e exploran novas formas e posibilidades estilísticas da linguaxe. Destacan:
  • O uso do versolibrismo e unha sintaxe non convencional.
  • Unha gran riqueza léxica, incluíndo un léxico negativo que carga a palabra poética de negatividade.
  • Abundancia de recursos literarios como anáforas, paralelismos e o encabalgamento para a ruptura rítmica.
  • Creación de imaxes audaces e sorprendentes.
• Culturalismo: As referencias de tipo histórico, político, artístico e mítico están moi presentes en toda a súa obra.
• Poesía combativa e elexíaca: En Estirpe (1994), o autor volve a unha poesía de ton combativo e de lamento.

Manuel María: A Voz Apaixonada da Terra

Outra figura fundamental deste período é Manuel María, cuxa obra evoluciona desde o existencialismo inicial cara a un fondo compromiso social e coa terra galega.

Trazos distintivos da súa poesía

• Etapa existencialista: As súas primeiras obras, como Muiñeiro de brétemas (1950) e Morrendo a cada intre (1952), inician a Escola da Tebra, presentando unha visión atormentada da existencia.
• Evolución cara ao social: Posteriormente, a súa poesía dá paso á denuncia da situación que vive Galicia, a miúdo a través do humor e da retranca. Tamén cultivou a poesía paisaxística (Terra Chá, 1954) e a intimista.
• Temáticas recorrentes: Na súa obra son constantes a defensa de Galicia, da súa lingua e das súas clases populares; a sensibilidade ecoloxista; a protesta contra as inxustizas; e a proclamación da amizade e do amor.
• Forte subxectividade: Considéraselle un poeta apaixonado, o que se reflicte na forte carga subxectiva dos seus poemas.
• Recursos expresivos: Emprega con frecuencia a personificación e a hipérbole. Por exemplo: “Ollei que as vacas do futuro/ terán tres testas,/ vintecinco pernas,/ dous millóns de tetos:/ o leite sairá/ pasteurizado e musicalizado/ e as vacas elaborarán,/ por si mesmas,/ o queixo,/ a nata/ e a manteiga...”
• Estilo sinxelo e directo: A súa poesía caracterízase por unha sintaxe sinxela, sen apenas subordinacións, e unha expresión breve e condensada, con frecuentes enumeracións. Exemplo: “COUSOS DO LOBO! / Caborcos do xabarín! / Eidos solos...”
• Experimentalismo: Explora recursos como o fonosimbolismo (Ex. “O lobo! Os ollos o lombo do lobo!”) e o experimentalismo tipográfico, usando os espazos en branco con valor significativo para suxerir o silencio ou crear unha disposición visual particular do texto.
• Diversidade temática: Ademais da poesía social e paisaxística, tamén escribiu poesía antibelicista (“Viet Nam canto”) e erótica.