Antzinako Erregimenaren krisia eta eraldaketa (1808–1814)

Antzinako Erregimenaren krisia (1808-1814)

Antzinako erregimenaz

Zer da?

• Frantziar eta industria iraultzaren aurreko egoera.
• Espainian, independentzia gudarartekoa.
• Desberdintasuna da nagusi.

Gizarte estamentala

Gizartea estamentuetan banatuta dago, bakoitzaren jaiotzaren eta jatorriaren arabera, eta horrek desberdintasunak sortzen ditu:

• Pribilegiatuak: nobleak (kargu publikoetarako aukerak; ez dute betebeharrik edo kargurik).
• Ez pribilegiatuak:
  • Burgesia: botere ekonomikoa du; ez du gehienetan botere politikorik.
  • Nekazariak: ez dute botere ekonomikorik ezta politikorik.

Politika

• Erregetza / monarkia absolutista → Erregeak du botere guztia: legegilea, judiziala eta betearazlea.
• Botere banaketarik ez. Jainkoarengandik jasotako boterea. Sufragiorik ez.
• Toki batzuetan foruak mantentzen dira.
• Desberdintasuna herrien artean: foruak.
• Erlazionatutako oharra: Euskaldunak kaparetasun unibertsala: zergak ez, kargu publikoetarako aukera...

Ekonomia

• Nekazaritza da alor garrantzitsuena: abeltzainak, artzainak...
• Beraiek lan egiteko lurrak noble eta elizarenak dira, eta amortizatuta zeuden botereari eusteko.
• Mesta 1836 urterarte egon zen eta abeltzainak besteengandik desberdintzen zituen.
• Gremioak sortzen zuen askatasun eza.

Pentsaera

• Eliza eta tradizioek pisu handia dute.
• 1834rarte, inkisizioa etorri zen berriz ere, askatasunaren aurka.

Erregimen berria (Frantziar Iraultza)

Ekonomia

• Liberalismoa edo kapitalismoa: askatasuna; gremioak desagertu eta lurrak desamortizatu egin ziren.

Politika

• Erregetza konstituzionala edo parlamentarioa → botere banaketa (erregeak ez du bere aldetik bakarrik agintzen).
• Errepublika.
• Sufragioa → jendeak bozkatuko du (adina eta diruaren arabera: unibertsala edo zentsitarioa).
• Konstituzioa → estatu bateko legedia gorena (bozkatzeko eskubidea nork duten esaten da bertan, gobernuaren eta elizaren erlazioa, autonomia erkidegoak…) eta erregearen gainetik dago.
• Berdintasuna: foruak desagertu ziren.
• Eliza eta estatuaren bereizketa: tradizioek eta elizak boterea galtzen dute egoera ekonomikoagatik.
• Gizarte klasista: berdintasuna bermatzeko ideiak (jaiotzez denok berdinak), baina banaketa praktikoa diruaren arabera gertatzen da.
• Egiturazko banaketa: burgesia (dirudunak) eta proletargoa (diru gabeak).

Gizartea

Klasista: diruaren arabera antolatuta → burgesia eta proletargoa.

Pentsamendua

• Eliza eta estatuaren bereizketa.
• Liberalismoa eta askatasuna nagusi.
• Elizak eta tradizioek boterea galtzen dute.
• Berdintasuna helburu.