O Aparello Respiratorio: Estrutura, Función e Intercambio de Gases

O Aparello Respiratorio: Estrutura e Función

O aparello respiratorio comprende todos os órganos que participan na captación do osíxeno do aire, o seu transporte ata as células e a expulsión de dióxido de carbono ao exterior.

O aparello respiratorio divídese en dúas estruturas principais:

• As vías respiratorias (ou vías aéreas): condutos que transportan o aire.
• Os pulmóns: órganos principais onde ocorre o intercambio gasoso.

As Vías Respiratorias (Vías Aéreas)

As vías respiratorias son as cavidades e condutos que se comunican co exterior e permiten que o aire chegue aos pulmóns. Atópanse recubertas dun epitelio mucoso que serve de defensa fronte aos axentes infecciosos.

Nota: O Epitelio

O epitelio, ou tecido epitelial, é un conxunto de células moi unidas entre si que desempeña distintas funcións no corpo humano.

Pode ser:

• De revestimento: Cobre a parte externa do corpo humano e os órganos internos. O epitelio de revestimento que se atopa nas vías respiratorias produce moco.
• Glandular: Conforma as glándulas.

División das Vías Respiratorias

As vías respiratorias divídense en:

• Vías superiores: As máis próximas ao exterior.
• Vías inferiores: As máis próximas aos pulmóns.

Vías Respiratorias Superiores

As vías respiratorias superiores son unha parte esencial do sistema respiratorio, encargadas de filtrar, quentar e humidificar o aire que respiramos antes de que chegue ás partes máis profundas dos pulmóns.

Están formadas polas:

• Fosas nasais
• Farinxe
• Larinxe

Afonda: A Capacidade de Articular Sons (Fonación)

Unha das características propias do ser humano é a capacidade de articular sons. Un dos órganos que participan na fonación ou emisión de voz son as cordas vocais da larinxe.

As cordas vocais son dúas membranas capaces de modular o aire que atravesa a larinxe. A vibración e o movemento destas membranas producen os diferentes sons.

Vías Respiratorias Inferiores

As vías respiratorias inferiores son as encargadas de conducir o aire desde as vías respiratorias superiores cara aos alvéolos, onde ocorre o intercambio gasoso esencial para a vida.

Están formadas pola:

• Traquea
• Bronquios
• Bronquíolos
• Alvéolos
• Pulmóns

Os Pulmóns: Centro do Intercambio Gasoso

Os pulmóns son os órganos máis importantes do aparello respiratorio, xa que neles se produce o acto central da respiración: o intercambio de gases.

Situados na cavidade torácica, a ambos os lados do corazón, son dous órganos de forma cónica, protexidos polas costelas. Teñen unha textura esponxosa e elástica, e están formados polos sacos de tecido pulmonar chamados alvéolos.

Estrutura dos Pulmóns

• O pulmón dereito consta de tres partes ou lóbulos.
• O pulmón esquerdo, máis pequeno, ten dous lóbulos.

Protección e Movemento

Os pulmóns están envoltos por unha membrana dobre chamada pleura, no cuxo interior se atopa o líquido pleural. Este líquido protéxeos e permítelles adaptarse aos movementos respiratorios.

Debaixo dos pulmóns atópase o diafragma, unha estrutura muscular que os separa da zona abdominal. O diafragma realiza unha función moi importante na respiración, xa que dilata a caixa torácica para que o aire entre nos pulmóns e despois reláxase para que a caixa torácica se volva contraer e o aire saia con facilidade.

A Respiración: Proceso Vital

Respirar é unha das necesidades básicas do ser humano, e permite extraer do aire o osíxeno necesario para vivir. O encargado de levar a cabo este proceso é o aparello respiratorio.

O aparello respiratorio capta o aire a través das vías respiratorias, que o conducen aos pulmóns. Alí, o osíxeno pasa ao aparello circulatorio, que o distribúe a todas as células do corpo. Ao mesmo tempo, transfírese dióxido de carbono aos pulmóns para que estes o expulsen ao exterior.

Intercambio de Gases e Nutrición

Este proceso que se leva a cabo entre os aparellos respiratorio e circulatorio denomínase intercambio de gases.

A respiración desempeña un papel fundamental na función de nutrición, ao proporcionar ás células do corpo o osíxeno que necesitan para extraer a enerxía contida nos nutrientes.

Respiración Celular

O proceso mediante o cal as células obteñen esta enerxía, esencial para o funcionamento do noso organismo, denomínase respiración celular.

A respiración celular é un conxunto de reaccións químicas que permite ás células obter a enerxía que necesitan dos nutrientes. Para que estas reaccións se produzan, as células precisan osíxeno, que obteñen a través do aparello respiratorio.

Durante o proceso, os nutrientes oxídanse e liberan a enerxía que conteñen en forma de ATP (trifosfato de adenosina), unha molécula orgánica que se utiliza para capturar e transferir enerxía. Así mesmo, xéranse substancias de refugallo, como dióxido de carbono (que se elimina a través do aparello respiratorio), auga e urea.

Tipos de Respiración

A respiración comprende dous procesos diferenciados, que non deben confundirse:

• A ventilación pulmonar: A entrada e saída de aire nos pulmóns.
• O intercambio de gases: Prodúcese nos alvéolos dos pulmóns.

Diferenza entre Respiración Pulmonar e Celular

• A respiración pulmonar consiste na entrada de aire osixenado no corpo e a expulsión de aire con dióxido de carbono.
• A respiración celular é o proceso metabólico (conxunto de reaccións químicas) polo cal as células degradan os nutrientes absorbidos procedentes dos alimentos para obter a enerxía que necesitan para realizar as súas funcións.

Ventilación Pulmonar: Inspiración e Expiración

A ventilación pulmonar é o proceso mediante o cal o aire entra e sae dos pulmóns. É o que comunmente se entende por respirar, e desenvólvese en dúas fases ben diferenciadas:

1. A inspiración (entrada de aire): Nesta fase, a caixa torácica expándese e o diafragma contráese e baixa. Isto permite aos pulmóns dilatarse e aumentar o seu volume para recibir o aire do exterior.
2. A expiración (saída do aire): Nesta fase, os músculos intercostais e o diafragma reláxanse, o que provoca que a caixa torácica volva á súa posición inicial. Isto fai que os pulmóns se contraian e reduzan o seu volume, o que facilita a saída do gas que conteñen ao exterior.

Lembre: Durante a inspiración, a caixa torácica e os pulmóns aumentan de volume, mentres que, durante a expiración, o seu volume redúcese.

O Intercambio de Gases nos Alvéolos

Cando o aire cargado de osíxeno chega aos pulmóns, prodúcese un intercambio de gases entre os alvéolos (aparello respiratorio) e os capilares que envolven estes alvéolos (aparello circulatorio).

O intercambio de gases dáse en dúas etapas:

1. O osíxeno do aire que se atopa nos alvéolos pasa aos capilares por difusión.
2. O dióxido de carbono que se atopa nos capilares sanguíneos pasa aos alvéolos por difusión.

O proceso iníciase na inspiración, cando o aire osixenado chega aos alvéolos. Unha vez alí, o osíxeno atravesa a fina membrana que separa estes alvéolos dos capilares e difúndese ao sangue. O aparello circulatorio encárgase de distribuír o osíxeno por todos os tecidos do corpo humano para que estes poidan realizar a respiración celular.

Á súa vez, o aparello circulatorio recolle das células dos tecidos todo o dióxido de carbono froito desta respiración celular e transporta o gas aos pulmóns. Alí, o dióxido de carbono difúndese dos capilares aos alvéolos para que, durante a expiración, sexa expulsado ao exterior.

Durante o intercambio de gases que se realiza nos alvéolos, o osíxeno pasa dos alvéolos aos capilares, mentres que o dióxido de carbono pasa dos capilares aos alvéolos.

Afonda: O Mecanismo da Difusión

A difusión é o movemento de partículas que se produce entre dous medios separados por unha membrana. As partículas pasan do medio onde son máis abundantes ao medio onde o son menos para alcanzar un equilibrio.

No intercambio de gases, hai máis osíxeno nos pulmóns que no sangue, así que o osíxeno pasa por difusión dos pulmóns ao sangue, tentando equilibrar ambos os medios. O mesmo sucede co dióxido de carbono: como hai maior concentración no sangue (procedente das células) que nos alvéolos, pasa do sangue aos alvéolos.