Arrazoimenaren erabilera: publikoa eta pribatua (Kant)

Arrazoimenaren erabilera: publikoa eta pribatua (2.1/2.2)

Filosofia kantiarraren arabera, arrazoiaren erabilera bi eratara banatzen da: publikoa eta pribatua. Publikoa gizartea hobetzeko asmoz kritikatzeari dagokio; hau da, pertsona arrunta edo aditu bat publikoaren aurrean egiten duena —adierazpen askatasunaren bitartez—. Pribatua, berriz, bakoitzak bere jarduera profesionalean betetzen dituen eginkizunak betetzea da.

Kant: Ilustrazioari buruzko gogoeta

Arrazoi publikoa beti askea izan behar dela dio Kantek; kontrastean, erabilera pribatua sarritan mugatua izaten da. Honen inguruan mintzatzen da Kant bere "Zer da Ilustrazioa? Galderari erantzuna" idazlanean. Guzti honen helburua gizarte ilustratu bat lortzea da, eta horretarako Kantek laburbildu bezala: askatu, baina obeditu.

Kanten laburpena

Kantek azaldu nahi duenez, arrazoiaren erabilera publikoak informazioa ematea, pentsatzea eta publikoaren aurrean iritziak adierazteko askatasuna eskatzen du. Hori, bere oinarrizko ideia batean, honela laburtzen da: nahi duzunaz eta nahi beste arrazoitu (erabilera publikoa), baina obeditu (erabilera pribatua).

Kantek aipatzen dituen hiru adibideak

• Armadako ofiziala: Ofizialak bete egin behar du gainetik datorkion agindua (erabilera pribatua). Hala ere, iruzkinak egin ditzake soldadutzaren akatsei buruz eta, aditu gisa, bere gogoetak publikoari aurkeztu ditzake (erabilera publikoa).
• Herrikidea: Herrikideak ezin diezaioke uko egin zergak ordaintzeari (erabilera pribatua). Nolanahi ere, aditu bezala, zerga horien bidegabekeria edo desegokitasunari buruzko bere gogoetak argitaratu ditzake (erabilera publikoa).
• Apaiza: Apaizak bete egin behar du zerbitzatzen duen elizak agindutakoa eta irakatsi egin behar du sinesbidearen arabera (erabilera pribatua). Dena den, aditu gisa, askatasun osoa du bere ideiak sinesbidearen akatsez publikoari ezagutarazteko edo eliza eta erlijioa hobetzeko proposamenak egiteko (erabilera publikoa).

Tutoretza erlijiosoa eta bere arriskuak

Horrela, Kanten ustez, arrazoi pribatuan askatasunik ez egoteak ez du Ilustrazioa erabat galarazten, betiere badago informazioa emateko, pentsatzeko eta publikoaren aurrean deiak adierazteko askatasuna. Aurka, ordea, tutoretza erlijiosoak egoera kaltegarriak sortzen ditu: botere anti-ilustratuetan oinarritzen dira, adierazpen askatasuna debekatzen dute eta, ondorioz, aurrerapenaren bideak itxi egiten dituzte.

Ondorioak eta kritikak

Azkenik, esan behar da bereizketa hau kritikak jaso zituela: batzuek uste zuten muga horiek ez direla beti argi bereizten eta testuinguru desberdinetan arazoak sor ditzaketela.