Axular (Pedro Agerre): Gero eta Euskal Literaturaren Aitzindaria

1. Egilearen Bizitza eta Datuak

• Izen osoa: Pedro Agerre, Axular izenez ezaguna, bere jaiotetxearen izenetik hartua.

• Jaiolekua eta urtea: Urdazubi (Nafarroa), 1556.

• Heriotza: Sara (Lapurdi), 1644.

• Ikasketak: Bordelen ikasi eta Teologia ikasketak egin zituen Iruñean.

• Bizilekua: Donibane Lohizunen bizi izan zen garai batez.

• Obra nagusia: Gero (1643), hil baino urtebete lehenago argitaratua.

2. Testuinguru Soziokulturala eta Politikoa

• Euskara eta idazle gutxi: XVII. mendea euskararentzat garai zaila izan zen; ahozko erabilera zen nagusi, eta idatziz erabiltzea arraroa zen.

• Kristautasunaren eragina: Elizak eragin handia zuen gizartean eta kulturan; literatura gehienbat gai erlijiosoetara bideratuta zegoen.

• Helburua: Euskararen idatzizko erabilera bultzatu eta garatu zuen, hizkuntzaren iraunkortasuna eta aberastasuna sustatzeko.

3. Jorratutako Gai Nagusiak

Axularrek gehienbat erlijio eta moralaren inguruko gaiak landu zituen:

• Bizitzaren zentzua eta betebeharra: Gizakiaren helburua Jainkoaren aurrean zuzen bizitzea dela azpimarratzen du.

• Damua eta atzerapena: Gero-n, gizakiak bere betebeharrak atzeratzeko joera duela eta horrek damura eraman dezakeela erakusten du.

• Morala eta zuzentasuna: Bizitza zuzena eta kristau-eredua jarraitzea proposatzen du.

• Denboraren erabilera: Denbora alferrik galtzearen arriskuez ohartarazten du eta arduraz jokatzera bultzatzen du.

4. Gaien Sakontzea eta Ikuspegi Teologikoa

• Bizitza espirituala: Munduko plazerrak alde batera utzi eta salbazioaren bidea jarraitzea.

• Bekatua eta gizakiaren ahulezia: Bekatuak salbazioan eragin dezakeen kaltea aztertzen du.

• Denboraren iragankortasuna: Salbazioaren erabakiak azken unera arte atzeratzea gaitzesten du.

• Penitentzia eta damua: Bekatuak aitortzea eta damutzea defendatzen ditu.

• Moralaren predikua: Bizitza zuzena eta Jainkoari eskainia bizitzeko gonbita egiten du.

5. Obra Nagusia: Gero (1643)

• Gero (1643):

  • Bi ataletan banatutako liburua, euskal literaturan eragin handia izan zuena.

  • Axularrek euskara literarioa maila gorenera igo zuen, eta bere estilo dotore eta sakonak idatzizko euskaran eredu bihurtu zuen.

6. Axularren Ekarpen Literarioa eta Linguistikoa

• Euskararen idatzizko literatura aberastu eta garatu zuen.

• Bere idazkera dotorea eta erlijio-gaien sakontasuna oinarri sendoa izan dira euskal literaturaren historian.

• Gizarteari hizkuntza idatzia zabaltzeko ahalegina egin zuen, euskararen biziraupena bermatzeko.