Baliabideak, Energia eta Industria: Munduko Sektoreak

1. Lurpeko Baliabideak: Meatzaritza

Bigarren sektorean, naturatik ateratako produktuak eraldatu eta lantzen dira. Guk baliabideak erabiltzen ditugu gure beharrak asetzeko.

Energia-iturriak eraldaketa-prozesu baten ondoren erabiltzen dira industria-prozesuetan eta garraioan (adibidez, ikatza eta hidrokarburoak).

2. Erronka: Baliabideak Agortu Gabe Ustiatzea

Baliabide motak

• Berriztagarriak: Ez dira agortzen (edo oso azkar berreskuratzen dira).
• Berriztaezinak: Haien sortze-prozesua kontsumoa baino motelagoa da.

Mineralak baliabide berriztaezinak dira.

Mineralen birziklapena

• Mineral birziklagarriak: Bauxita (aluminioa) eta burdina, behin eta berriro erabil daitezke.
• Mineral birziklaezinak: Behin bakarrik erabil daitezke, adibidez, petrolioa eta ikatza.

3. Mineral Ez-Energetikoen Ekoizpena eta Kontsumoa

Garrantzitsuenak honako hauek dira:

• Burdina: Gehiena altzairua ekoizteko erabiltzen da siderurgian. Ekoizle nagusiak: Txina, Brasil eta Australia.
• Bauxita: Bauxita-meatze handienak Australian, Brasilen eta Indian daude. Aluminioa eraikuntzan, aeronautikan, mekanikan eta ontzigintzan erabiltzen da.
• Kobrea: Elektrizitatea eroateko erabiltzen da.

4. Energia Iturriak: Ikuspegi Historikoa

Gure arbasoek erabilitako lehen indarrak sua, haizea, ura eta animalien indarra izan ziren.

• I. Industria Iraultza: James Wattek sortutako lurrun-makinarekin sustatu zen, ikatza energia-iturri nagusi zela.
• II. Industria Iraultza: 1870ean hasi zen, Estatu Batuetan hidrokarburoak (petrolioa eta gasa) erabiliz.

5. Energia Iturri Konbentzionalak

a) Hidrokarburoak (Petrolioa eta Gas Naturala)

Lehengai mineral fosilak dira. Petrolioa lehengai gisa erabiltzen da plastikoak, intsektizidak, herbizidak eta sendagaiak sortzeko. Petrolio-hobiak etorkizunean agortu egingo dira.

Garraiobideak

Kontsumoguneak hobietatik urrun daudenez, garraiatu behar dira:

• Gasbideak: Gasa garraiatzeko.
• Oliobideak: Petrolioa garraiatzeko.
• Gas-ontziak eta Petrolio-ontziak.

Merkatuaren Kontrola

• Esportatzaile nagusiak: Saudi Arabia, Errusia, Iran, Arabiar Emirerri Batuak eta Nigeria.
• Ekoizle nagusiak: Saudi Arabia, Errusia, Estatu Batuak, Iran eta Txina.
• Kontsumitzaile nagusiak: Estatu Batuak, Txina, Japonia, India eta Errusia.

Ekoizleek petrolioaren merkatua kontrolatzen dute.

b) Elektrizitate Konbentzionala

Energia-iturri hedatuena da, hiru arrazoi nagusirengatik:

1. Erraz garraiatzen da distantzia luzeetara.
2. Garbia da kontsumitzailearen lekuan.
3. Eraldatuz, erraz lor daitezke beste energia batzuk: argi-energia, energia kimikoa eta energia mekanikoa.

Hauexek dira elektrizitatea sortzeko iturri tradizionalak:

1. Zentral termikoak: Sorgailuetan sortzen da elektrizitatea. Garrantzitsuenak Txinan eta Estatu Batuetan daude.
2. Zentral nuklearrak: Mineral erradioaktiboen (Uranioa) atomoen fisio edo hausturatik sortzen da. Ur-lurrunak turbinak mugitzen ditu, eta elektrizitatea sortzen da. Garrantzitsuenak Estatu Batuetan eta Frantzian daude.
3. Energia hidroelektrikoa: Uraren indarra erabiltzen da. Hegalak mugitzean elektrizitatea sortzen da. Garrantzitsuenak Kanadan, Estatu Batuetan, Brasilen eta Txinan daude.

6. Energia Alternatiboak (Berriztagarriak)

Energia berriztagarriak dira eta gutxiago kutsatzen dute. Hauexek dira nagusiak:

• a) Energia Eolikoa

  Haizearen indarra erabiltzen da. Haizeak aerosorgailuen hegalak mugitzen ditu. Lehorrekoak edo itsasokoak izan daitezke.

• b) Eguzki Energia

  Eguzkiaren erradiazioa erabiltzen da elektrizitatea sortzeko:

  • Termikoa: Eguzki-izpiak hartzen dituzte.
  • Fotovoltaikoa: Eguzki-panelak erabiltzen dira.

• c) Biomasa

  Hiriko edo nekazaritzako hondakin organikoak erretzen dira, edo deskonposaketatik sortzen da energia.

• d) Geotermikoa

  Lurraren barneko beroaz baliatzen da, elektrizitatea sortzeko eta klimatizazio-sistemetan erabiltzeko (hoztea eta berotzea).

• e) Mareomotriza

  Mareen mugimendua erabiltzen da elektrizitatea sortzeko. Olatuen energia ere erabil daiteke.

Eragozpenak

• Naturaren menpe daude.
• Inbertsio handiak behar dira errentagarriak izateko.

7. Egungo Industria Iraultza (Hirugarren Iraultza)

a) Industria Berriak

1970eko hamarkadan hasi zen eta gaur egun ere indarrean jarraitzen du.

Goi-teknologia erabiltzen duten industriek bultzatzen dute, hala nola: mikroelektronika, informatika, telekomunikazioak eta bioteknologia. Oro har, langile gutxi dituzte, baina oso gaituak.

b) Lanaren Antolaketa Berria eta Globalizazioa

Ekonomia-harremanak biziagoak dira, ekonomia globalizatua sortuz.

Globalizazioaren ezaugarriak

• Enpresa askoren ekoizpena mundu-merkaturako da.
• Enpresa askok beste enpresa txikiago batzuk erosten dituzte, multinazionalak sortuz.
• Industria-lanaren antolaketa aldatu egin da; ekoizpen-prozesuak ere globalak dira.
• Enpresa batzuek beste enpresa batzuk azpikontratatzen dituzte zerbitzu batzuk egiteko.

c) Kontsumitzailearentzako Industria

Enpresek arrakasta izateko, gizarteak behar dituen produktuak ekoitzi behar dituzte, kontsumitzaileen zaletasunetara azkar egokituz.

Arrakastarako funtsezko elementuak

• Marketinga: Kontsumitzaileen nahiak zein diren jakiteko eta haien eroste-erabakian eragiteko.
• I+G+B (Ikerketa, Garapena eta Berrikuntza): Produktu berriak sortzeko.
• Enpresa-antolaketa eraginkorra: Staff Structure (Egitura funtzionala) erabiliz.
• Logistika: Merkatuan banatzea, ahalik eta kontsumitzaile gehienengana iristeko.

8. Industria Mota Nagusiak

a) Industria Astuna (Oinarrizkoa)

Beste industria-jarduera batzuk hornitzen ditu. Hauek dira nagusiak:

• Siderurgia: Burdina eta altzairua sortzeko.
• Metalurgia: Beste metal batzuk ekoizteko, esaterako bauxita (aluminioa).
• Petrokimikoa: Erregai fosilak erabiltzen dituzte (petrolioa), plastikoak, gasolina eta abar sortzeko.
• Zementu-industria: Porlana, buztinak, kareharriak eta abar eraikuntzan erabiltzeko.
• Ekipamendu-ondasunen industria: Beste industrientzako tresnak egiten dituzte.

b) Industria Arina (Kontsumo-Ondasunak)

Kontsumitzaileak produktu landuekin hornitzen ditu. Hauek dira nagusiak:

• Elikadura: Esnekiak, opilak, prestatutako janariak, etab.
• Kimiko arina: Botikak, kosmetikoak, garbigarriak, etab.
• Elektronika: Smartphone-ak, ordenagailuak, kalkulagailuak, etab.
• Automobilgintza: Ibilgailuak, piezak, etab.
• Ehungintza: Jantziak, errezelak, etab.

Industria hauek hiri handietatik hurbil kokatzen dira.

9. Industria eta Multinazionalen Kokapena

Munduko enpresa handiak herrialde garatuetan daude, eta horietako asko multinazionalak dira.

Multinazionalak Herrialde Azpigaratuetan Kokatzearen Arrazoiak

Multinazionalek herrialde azpigaratuak aukeratzen dituzte zenbait faktore direla medio:

• Eskulan ugari eta merkea, eta liskar gutxi sortzen dituena.
• Zerga-pizgarriak: Gobernuek zerga-pizgarriak ematen dizkiete enpresei.
• Legedia malgua: Legedia herrialde garatuetan baino malguagoa da langileen baldintzekiko eta ingurumenaren babesarekiko.

10. Multinazionalen Kokapenaren Ondorioak

Alde Onak

Multinazionalak kokatzeak alde onak ditu herrialde hartzaileentzat:

• Kokatzen diren eremuko ekonomia suspertzen dute.
• Ekoizpen-teknika aurreratuak ekartzen dituzte.
• Enplegua sortzen dute.
• Tokiko fabrikak azpikontratatzen dituzte ekoizpen-prozesuko zenbait jarduera egiteko.

Alde Txarrak

Multinazionalak kokatzeak, ordea, alde txarrak ere baditu:

• Etekin ekonomikoen zati handiena herrialde garatuetara joaten da, multinazionalek hor baitituzte egoitzak.
• Herrialde hauetako legeek ez dituzte langileak behar bezala babesten.
• Lan-esplotazioko egoerak sortzen dira.
• Ezkutuko ekonomia sortzen da.