Boterea eta gizartearen oinarrizko kontzeptuak

Kontzeptuen definizioak

Alienazioa

Alienazioa: Gizabanakoak inguruarekiko berezko harreman, lotura, atxikimendu, ahalmen eta erreferentzia galdu egiten dituen egoera da. Bereziki, ingurune baten isolamenduari eta gizabanakoarentzat duen baliagarritasun eza adierazten du.

Ideologia

Ideologia: Errealitateari, sistemari edo gizarteari buruzko —ekonomia, zientzia, kultura, moral eta abar— ideien multzoa da. Ideologia desberdinak aldaketaren aurrean duten jarreraren arabera sailka daitezke.

Inkontzientzia

Inkontzientzia: Gizabanako baten oroimenaren atal kontzientetik kanpo dauden eta zuzenean kontrolatu ezin diren desira, sentimendu, oroitzapen eta motibazioen multzoa da.

Botere politikoa

Botere politikoa: Besteak modu jakin batean jokatzera behartzeko ahalmena edo indarra da. Edozein sistema sozialetan daude aginduak ematen dituzten pertsonak eta aginduak betetzen dituztenak.

Botere politikoaren izaera

Botere politikoa indar bat da. Batzuek ez badute onartzen, ilegitimoa izan daiteke (inposatuta egon daiteke, adibidez estatu-kolpe baten bidez); onartua bada, legitimoa izango da (herria onartzen edo aukeratzen duenean). Botere politikoa legitimokoa denean autoritatea sortzen da. Adibidez, Gandhi, Martin Luther King eta Mandela autoritate handiko liderrak izan ziren —karismatikoak— eta jendea erakartzen zuten; baina askotan ez zuten botere politikorik eduki.

Legitimitatea

Legitimitatea: Legeekin bat datorren edo justifikatzen den egoera da hizkera arruntean. Batzuetan legaltasunak justiziaren pareko ezberdintasunak sor ditzake; beraz, beharrezkoa da legea justifikatzea eta adostasunera iristea.

Tirania

Tirania: Tokiko agintariak —adibidez erregeak— bere onura bilatzen duenean agertzen den egoera da, herriaren onura bilatzearen ordez bere mesedetan jardunean.

Oligarkia

Oligarkia: Herriaren boterea gutxi batzuen esku uzten duen gobernu mota da. Gutxi horiek boterea izan dezakete arrazoi hauengatik:

• nobleen izaera edo estatusa,
• aberastasuna,
• familia-loturak,
• militar kontrola.

Demagogia

Demagogia: Botere politikoa lortzeko erabiltzen den estrategia bat da; jendartearen aurreiritziak, emozioak, beldurrak eta itxaropenak baliatuz alde batera pertsona gehiago jarriz.

Historia eta bestelako testuinguruak

Totalitarismoan herria manipulatuta egoten zen.

Absolutismoan ez zen eztabaidatzen monarkaren botere absolutuaren legitimitatea; legitimazio tradizionala zegoen. Absolutismoa garai konkretu bateko monarkiari egiten zaion izendapena da (monarkak botere guztia ziona). Aro modernoaren hasieran agertu ziren monarkiak izan ohi ziren; horretarako erabiltzen den esaldi ezagunetako bat: "todo para el pueblo pero sin el pueblo".

Galderak eta ohar txikiak

Botere banaketa egon behar da; zeintzuk diren?

Nola kudeatu? (nola kudeatu ez?)