Ekonomia, Enpresak eta Lana: Oinarrizko Kontzeptuak

Ekonomiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Banaketa

Ekoizpena kontsumitzaileei hurbiltzea, saltokietara eramanez.

Inbertsioa

Negozio bat irekitzeko edo hobetzeko erabiltzen den dirua da.

Sektore Ekonomikoak

Lehen Sektorea

Naturatik elikagaiak eta lehengaiak lortzeko erabiltzen diren jarduerak dira:

• Nekazaritza
• Abeltzaintza
• Arrantza
• Baso-ustiapena

Bigarren Sektorea

Naturatik ateratako produktuak eraldatzen dituen sektorea da:

• Industria
• Eraikuntza
• Meatzaritza
• Energia-iturriak

Hirugarren Sektorea (Zerbitzuak)

Ez du ondasun materialik sortzen; gizarteari zerbitzua emateaz arduratzen da (adibidez: merkataritza, garraioa, osasuna, hezkuntza...). Zenbat eta gizarte bat aurreratuagoa izan, orduan eta garrantzia handiagoa hartzen du hirugarren sektoreak.

Enpresen Sailkapena eta Egitura

Tamainaren araberako sailkapena

Enpresak bi irizpideren arabera sailkatzen dira: fakturazioa (milioi eurotan) eta langile kopurua.

Mikroenpresa

Fakturazioa: 2 milioi baino gutxiago. Langileak: 10 baino gutxiago.

Enpresa Txikia

Fakturazioa: 2 milioitik 10 milioitara. Langileak: 10 eta 50 artean.

Enpresa Ertaina

Fakturazioa: 10 milioitik 50 milioitara. Langileak: 50 eta 250 artean.

Enpresa Handia

Fakturazioa: 50 milioi baino gehiago. Langileak: 250 baino gehiago.

Sozietate Anonimoa (SA)

• Bazkideen diru-ekarpena gutxienez 60.000 €-koa da.
• Kapitala akzioetan banatzen da.
• Akzioak askatasunez saldu eta eros daitezke.
• Akzio bakoitzak boto bat ematen du.

Biztanleria eta Lana

Biztanleriaren sailkapena 16 urte edo gehiagoko pertsonetan oinarritzen da:

Biztanleria Aktiboa

Ondasunak eta zerbitzuak sortzeko lan-eskua ematen duena. Bi talde nagusi ditu:

• Landunak (Okupatuak): Lehen, Bigarren edo Hirugarren sektorean jarduten dutenak.
• Langabeak: Lanik ez dutenak baina lan bila dabiltzanak.

Biztanleria Ez-Aktiboa

Landutzat edo langabetzat hartzen ez diren 16 urte edo gehiagoko pertsonak. Honako hauek dira:

• Erretiratuak
• Ikasleak
• Etxeko lanetako pertsonak
• Elbarriak

Gizarte eta Ekonomia Sistemak

Biziraupeneko Sistema (Ekonomia Tradizionala)

Ekonomia sistema tradizionala da, non familiek oinarrizko beharrak asetzeko ekoizten duten. Sobera dutena soilik saltzen edo trukatzen dute tokiko azokan. Oso gutxi garatutako gizarteetan izaten da.

Adibideak

• Liberia
• Mali
• Ginea Bissau
• Kongoko Errepublika Demokratikoa

Haur Esplotazioa

UNICEF-en arabera, 12 urtetik beherako haur bat lanean ari bada eta eskolara joan ezin badu, esplotazioa jasaten ari da. Esplotazioak lan arriskutsuak barne hartzen ditu:

• Minak desaktibatzea
• Produktu toxikoak maneiatzea
• Gaueko ordutegiak (22:00etatik aurrera)

Munduan 250 milioi haur inguruk jasaten dute esplotazioa.