Enpresa, merkatua eta industria iraultza

Enpresa eta ekoizpen prozesua

Enpresa: oinarrizko ekoizpen unitatea.

Ekoizpen prozesua: ekoizpen baliabideak konbinatu teknologiarekin ondasun eta zerbitzuak ekoiztu, saldu eta etekina lortu.

Teknologia: ekoizpen baliabideak konbinatzeko modua.

Teknologia efizientea: ekoizpen bat lortzeko ahalik eta baliabide gutxien erabiltzea.

Ekonomia efizientzia: teknologien artean, merkeena hautatzea.

Produktibitatea: ekoizpena / lan unitateak.

Kostuak eta mozkina

Ekoizpen kostuak: zenbait ekoizpen baliabide edo ekoizpen faktore erabili behar dira.

• Kostu finkoak: ekoitzitako kopuruak aldatu arren berdin jarraitzen duten kostuak.
• Kostu aldakorrak: ekoizteko unitateekiko proportzionalak diren kostuak.
• Guztizko kostuak: kostu finkoak + kostu aldakorrak.

Sarrerak: enpresek ondasun eta zerbitzuak salduz lortzen duten dirua.

Mozkina: sarrerak − guztizko kostuak.

Enpresen funtzioak

Enpresek honako funtzioak betetzen dituzte:

• Ekoizpena koordinatu.
• Gizartearen ongizatea handitu.
• Balioa sortu.
• Enplegua sortu.

Merkatua

Merkatua: eroslea eta saltzailea harremanetan jartzen ditu.

Eskaria: kontsumitzaileak ondasun edo zerbitzu baten zenbat kantitate erosteko prest dauden prezio jakin batean.

Eskaintza: enpresek saltzeko prest dauden kantitatea.

Oreka puntua: kontsumitzaileen eta enpresen planek bat egiten duten puntua.

Errentaren fluxu zirkularra

Hiru eragile ekonomikoen arteko erlazioa.

Industria iraultza

Ondorioak

• Langile antolatuagoak.
• Nekazariak hirietara joan ziren.
• Sistema domestikoa desagertu zen.
• Hiri handiagoak.
• Klase berria.
• Tresna eta fabrika berriak.
• Garapen ekonomiko azkarra eta kutsadura.

Fabrika domestikoak

Eskuzko tresnak, etxean kokatuta, langileen jabetzakoak, ekoizpen txikia. Langileek asko lan egiten zuten.

Nekazaritza iraultza

Enclosure

Eremu irekiak komunitate osoarentzat.

Mekanizazioa

Makinen garapena.

Laborantza txandakatzea

Lur hobea lortzeko txandakatzen zen (4 lur).

Hautaketa bidezko ugalketa

Ezaugarri desiragarriak dituzten bi animalia ernaltzea.

Jendea hirietara joan zen industria iraultzako fabriketan fortuna bila.

Nekazaritza iraultza aurretik eta ondoren

Aurretik: produktibitate txikia, langile asko, tresna eskasak, sistema eta metodo zaharrak.

Ondoren: produktibitate handiagoa, jende gutxiago behar zen, asmatzaileek tresna berriak aurkitu zituzten, animalien ugalketa, laborantza txandakatzea, lurreko emankortasuna eta lur kudeaketa.

Lan baldintzak eta bizi baldintzak

Lan baldintzak: lan gogorra, ordu asko, tuberkulosia, haurrak 14 ordu lanean. Haurrak lanera eramatea ideia ona zela esaten zen.

Bizi baldintzak: baraketetan, derrigorrezko baraketak eta dendak, urteko 500 pezeta, janari eta jantzietarako dirurik ez.

Bizkaia

Burdina, industria handia, ingurune kokapena, etorkinak.

Gipuzkoa

Burdina, papera, ehunak; erdiko eta txikiak, probintzia osoa, tokiko jendea.