Enpresaren Oinarriak eta Administrazio Prozesua

Bilakaera Historikoa

XII. eta XV. mendeetan artisautza izan zen ekoizpenaren oinarria, bereziki Gasteizen. XVI. eta XVII. mendeetan lehen fabrikak sortu ziren kapital metaketaren ondorioz. XVIII. eta XIX. mendeetan, berriz, Sozietate Anonimoak sortu ziren kapitalismoa sendotzeko.

• Lehen Industria Iraultza: Mekanizazioa eta garraio hobekuntzak ezarri ziren, eta bankuek finantzaketa eman zuten.
• Bigarren Industria Iraultza (XIX. mendea): Elektrizitatea eta ekoizpen masiboa erabili ziren, eta Henry Fordek muntaketa katea ezarri zuen.

Gaur egun, globalizazioak eta Internetek ekoizpena berritu dute, eta kapital intelektuala gero eta garrantzitsuagoa da berrikuntza eta lehiakortasuna sustatzeko.

Enpresari Buruzko Teoriak

• Teoria Neoklasikoak: Enpresa merkatuaren mekanismo gisa ikusten dute, ekoizpen faktoreak konbinatuz eta prezioak merkatuak ezarriz. Barruko funtzionamendua aztertu gabe geratzen da ("kutxa beltz" gisa).
• Transakzio Kostuen Teoria: Ekoizpen prozesuko harremanek kostuak sortzen dituztela dio. Enpresak erabaki behar du jarduerak barruan egin edo kanpotik erosi.
• Teoria Soziala: Enpresak helburu ekonomikoa ez ezik, soziala ere badu (langileen ongizatea eta ingurumenaren zaintza barne).
• Agenzia edo Kontratuaren Teoria: Enpresaren barruko eta kanpoko harremanak aztertzen ditu, esternalizazioa barne.
• Enpresa Sistema Gisa: Enpresak erabakitzen du zer, nola eta norentzat ekoitzi, eta nork izango duen jabetza.

Enpresaburuaren Rolaren Bilakaera

• XVIII. mendea: Enpresaburuak kapitalistak ziren eta ekoizpen bitartekoen jabe.
• XVIII.-XIX. mendeak: Negozio gizonak agertu ziren, arriskatuz eta bitartekoak preziorik ez zekiten batean saltzen zituztenak.
• XIX. mendea: Antolatzaile profesionalak sortu ziren. Adibidez, John D. Rockefellerrek petrolio-industria antolatu zuen eta Standard Oil sortu zuen.
• XX. mendea: Arriskua bere gain hartzen zutenak, berritzaileak eta asmatzaileak agertu ziren. Amaieran, teknokrata nagusitu zen, zuzendariek boterea zuten bitartean jabeek etekinak lortzen zituzten.
• XXI. mendea: Liderra nagusitu da, gaitasun profesionala eta pertsonala uztartzen dituena.

Enpresaren Funtzio Nagusiak

1. Plangintza (Ekintza Plana): Diagnostikoa egitea, merkatu azterketa burutzea eta kontsumitzaileen nahiak interpretatzea.
2. Kudeaketa: Denak helburuen atzetik mugitzea bermatzea.
3. Antolakuntza eta Koordinazioa: Elementu guztiak antolatu eta koordinatzea, prozesuak harmonian egon daitezen.
4. Kontrola: Planak ondo betetzen direla eta helburuak lortzen ari direla ziurtatzea.

Enpresaren Elementuak

Enpresa guztiek, ondasunak eta zerbitzuak ekoizteko, hainbat faktore behar dituzte:

• Giza Faktoreak: Pertsona fisiko edo juridikoak (kapitalaren jabeak, bazkideak edo akziodunak, eta langileak).
• Faktore Materialak eta Ukiezinak: Ondasun ekonomikoak.
  • Kapital Finkoa (ekitaldi bat baino gehiago irauten duten ondasunak).
  • Kapital Zirkulatzailea (ekitaldi bakoitzean berritzen dena).
• Antolakuntza: Enpresaburuak ezarritako egitura, agintaritza, koordinazio eta komunikazio-harremanak barne hartzen ditu.
• Ingurumena: Enpresaren jarduera baldintzatzen duten faktoreak (adibidez, arauak, bezeroak eta hornitzaileak).

Enpresaren Helburuak

Enpresaren oinarrizko helburua balio ekonomikoa sortzea da, kapitalari etekin handiena ateraz eta kostuak murriztuz, betiere helburuak errealistak izanik.

Helburuen Sailkapena

• Xede Orokorrak edo Misioa: Epe luzerakoak.
• Berezko Helburuak: Epe motzerako ekintza planak.

Helburuak modu orekatuan bete behar dira, baina interes desberdinek gatazkak sor ditzakete:

• Enpresaburua: Helburu profesionalak bilatzea.
• Administrazioa: Zergak biltzea.
• Bankuak: Mailegu eta interesak jasotzea.
• Langileak: Soldata eta lan baldintza hobeak.

Adibidez, Amazon-ek helburu ekonomiko eta sozialak modu orekatuan kudeatu behar ditu, bezeroen asebetetzea, langileen baldintzak eta akziodunen etekinak kontuan hartuz.

Enpresaren Funtzionamendu Arloak

Enpresaren funtzionamendua elementu guztiak koordinatzea eta helburu zehatzak betetzea da, arlo ezberdinak barne hartuz:

• Merkaturatze Arloa: Kontsumitzaileen premiak aztertzen ditu eta politika komertzial egokiak garatzen ditu.
• Ekoizpen Arloa: Lehengaien transformazioa kudeatzen du eta produktuak sortzeko prozesuak koordinatzen ditu.
• Inbertsio eta Finantzaketa Arloa: Baliabideak modu egokian banatzen ditu eta etekin handiena bilatzen du.
• Giza Baliabideen Arloa: Langileak aukeratu, kontratatu eta prestatu behar ditu enpresako prozesuak eraginkortasunez aurrera eramateko.

Administrazio Prozesua

Administrazio prozesua enpresak bere helburuak lortzeko betetzen dituen funtzio eta jardueren multzoa da, kudeatzaileek osatua.

Administrazio Funtzio Nagusiak

1. Plangintza: Zer egin erabakitzea.
2. Antolakuntza: Nola egingo den planifikatzea.
3. Kudeaketa: Planifikatutakoa praktikan jartzea.
4. Kontrola: Emaitzak neurtzea eta behar izanez gero zuzentzea.

Prozesuaren Faseak

• Fase Mekanikoa: Zer eta nola egingo den zehazten duena (Plangintza eta Antolakuntza).
• Fase Dinamikoa: Aurrez planifikatutakoa nola gauzatu eta emaitzak nola kontrolatu aztertzen duena (Kudeaketa eta Kontrola).

Plangintza Funtzioa

Plangintza enpresak helburuak ezartzeko eta lortzeko estrategiak prestatzeko prozesua da, politika eta erabaki-irizpideak finkatuz. Planek ezaugarri hauek izan behar dituzte: errealistak izatea, baliabide egokiak erabiltzea, lehentasunak finkatzea eta kostuak eta ustekabeak ahalik eta txikienak izatea.

Plangintzaren Etapak

1. Egoera aztertzea.
2. Baliabideak zehaztea.
3. Alternatibak sortu eta aukeratzea.
4. Desbideratzeak kontrolatu eta behar izanez gero zuzentzea.

Antolakuntza Funtzioa

Antolakuntza plangintza funtzioaren ondorengo urratsa da. Enpresak planak modu eraginkorrean gauzatzeko zereginak ordenatzea du helburu, lanaren banaketa, erantzukizunak eta langileen eginkizunak zehaztuz. Helburuak lortzeko aginte-mailak ezarri, komunikazioa bermatu eta arloak koordinatu behar dira.

Lanaren Antolakuntza: Baliabideak helburu jakin batean koordinatzea da, langileen ongiztea eta motibazioa kontuan hartuz (adibidez, Toyota).

Antolakuntza Motak

• Antolakuntza Formala: Egitura zehatza da. Sailkapenak funtzio, produktu edo geografiaren arabera egin daitezke. Organigramak egitura grafikoan erakusten du (adibidez, IKEA-k antolakuntza matrizea erabiltzen du).
• Antolakuntza Informala: Pertsonen arteko harreman natural eta sozialak dira, zuzendaritzak aurrez ezarritakoak ez direnak (adibidez, Spotify-n langileek berez sortutako talde kreatiboak dituzte).

Kudeaketa Funtzioa

Kudeaketaren helburua enpresako pertsonek beharrezko zereginak modu eraginkorrean egiteko laguntza ematea da, helburuak lortzeko.

Zuzendaritza Mailak

1. Goi-maila: Plangintza estrategikoa eta funtzionamendu orokorra.
2. Erdi-maila: Plangintza gauzatzea eta kontrolatzea.
3. Kudeaketa-maila: Eguneroko zereginak banatzea.

Zuzendariek helburuak lortzeko urratsak aukeratu, langileei argibideak eman eta motibazioa piztu behar dute.

Lidergo Estiloak

Lidergoa autoritarioa, demokratikoa edo liberala izan daiteke (adibidez, Google, lidergo demokratikoa).

Erabakiak hartzea zuzendarien ezaugarri nagusietako bat da, intuizioz edo esperientzian oinarrituz. Erabaki matrizeak erabil daitezke prozesua errazteko (adibidez, Tesla, bateriak nola ekoitzi erabakitzeko).

Kontrol Funtzioa

Kontrol funtzioa plangintza funtzioarekin lotuta dago, eta helburua plangintza egokia betetzea da, aurreikusitakoa benetan lortzen dela egiaztatuz.

Kontrolaren Etapak

1. Estandar batzuk ezartzea.
2. Jarduerak neurtu eta lortutakoa estandarrekiko alderatzea.
3. Desbideraketak aztertu eta zuzentzea, errentagarritasun edo epeetan eragina kontuan hartuz.

Kontrol Teknikak: Barne eta kanpo auditoriak, aurrekontuen kontrola eta estatistika aplikatzea dira, datuak aztertzeko eta neurri zuzentzaileak hartzeko.

Adibidez, Coca-Colak barne auditoria eta aurrekontuen kontrol zorrotza erabiltzen ditu produktuen kostuak eta salmentak etengabe neurtzeko eta desbideraketak azkar zuzentzeko.