Erromatar Inperioko Dinastiak: Antonino eta Julio-Claudiarrak
Dinastia antonina (96-192)
Dinastia antonina eta ondoren etorri zena, severiarra, bitartean, Inperioak une gorenak eta oparotasuna ezagutu zituen, Erromatar Inperioaren Urrezko Mendea izenez ezagutua.
Nerva enperadorearen erregealdian (96-98), bakea berreskuratu zen eta Senatuarekin harremanak sendotu ziren. Oinordetza arazoa zegoen, baina Nerva adopzioaren bidea hartu zuen. Hispaniar senatari batzuen bultzadaz, Trajano (98-117) adoptatu zuen, hura ere hispaniarra zelako (Italica-n jaioa).
Trajano enperadorea
Erregealdiaren hasieratik, Trajanoren politika obra publikoetan eta Erromaren hobekuntzan zentratu zen, baita Italiako beste hiri eta bideetan ere, probintziak ahaztu gabe. Konkistei dagokienez, enperadore-soldadu gisa ezagutzen zen, bere bizitzaren zati handi bat kanpamenduetan igaro baitzuen. Erregealdian annexio garrantzitsuak lortu ziren (Dacia eta Arabia), baina Erromatar konkistei amaiera eman zitzaien eta mugak egonkortzen saiatu zen, limes deiturikoak.
Historialariek Trajanoren irudi ona utzi dute, princeps perfectus eta Optimus, enperadore onena, bere giza jarrera eta Senatuarekiko eta erakunde errepublikanoekiko errespetuagatik.
Adriano eta Antonino Pio
Trajano Adrianok (117-138) ordezkatu zuen, hura ere Hispanian jaiotakoa. Enperadore desberdina izan zen aurrekoekin alderatuta: oso inkietoa, hezia eta adimentsua, ekintza-gizona eta arteen maitale handia. Probintziak eta haien aniztasuna indartu behar zirela uste zuen, Inperioaren batasuna hautsi gabe.
Adrianoren ondoren Antonino Pio (138-161) etorri zen, izaera guztiz desberdina zuena: ez zen berritzailea, ezta Adrianoren politika aldatzen saiatu ere. Ideia gutxi eta jakin-min txikikoa, Erromatik ez zen mugitu, ezta probintziak bisitatzeko ere. Gainera, ez zituen bere oinordekoak gobernurako prestatu.
Marco Aurelio eta Cómmodo
161. urtean hil zenean, Marco Aurelio (161-180) izan zen oinordekoa, gobernuan eta Inperioaren politikan esperientziarik gabea. Bere erregealdian krisi larria izan zen kanpo-arriskuengatik, bai herri germaniarrak bai ekialdeko herriak. Idazle gisa, Pentsamenduak lanak gaur egun ere erreferentea dira filosofia estoikoaren literaturan.
Bere seme Cómmodo (180-192) adopzioz ez, filiazioz iritsi zen boterera. Enperadore odoltsu eta narriatu gisa ezagutua, gobernua lagun batzuei eman zien, 192an hil zen arte.
Dinastia Julio-Claudia
Julio Zesarrekin ahaidetuta dauden lehen bost enperadore erromatarrei egiten die erreferentzia: Augusto, Tiberio, Calígula, Claudio eta Nerón. Erromatar Inperioa gobernatu zuten K.a. 27tik K.o. 69ra, azken oinordekoa, Nerón, bere buruaz beste egin zuenean. Bost enperadore hauek ezkontzen eta adopzioen bidez gens Julia eta gens Claudiarekin lotuta zeuden. Julio Zesar, batzuetan, fundatzailetzat hartzen da, nahiz eta inoiz enperadore izan ez (baina haiek baino botere handiagoa izan zuen).
Jatorria eta legitimitatea
Augusto, Calígula, Claudio eta Nerónen odolean Zesarren odola zegoen. Historialari batzuek dinastia Julio Zesarrek sortu zuela diote, beste batzuek, berriz, bere ilobari, Augustori, egozten diote. Julio-Claudiarrak Marco Antoniorekin ere ahaide ziren.
Dinastia hau Augustoren gaitasunaren ondorioa izan zen: boterea hartu eta egitura errepublikanoaren gainean aparatu inperial sotil bat sortu zuen, kontraesanik agerian utzi gabe. Legitimitate handia Augusto Julio Zesarren adoptatu semea izatetik zetorren, hau bizitzan oso ezaguna zen politikaria zelako. Augustok bere herrikoitasuna Zesarren politika herrikoien jarraitzaile gisa eraiki zuen.
Gens Julia eta Gens Claudia
Gens Julia familia erromatar zaharrenetako eta prestigiotsuenetakoa zen, jatorria Erromaren fundazio mitikoan. K.a. 489an Cayo Julio Iulo kontsul izan zen, errepublika ezarri eta ogei urtera. Augustok eliteetan onarpena lortzen lagundu zion familia honetako kidea izateak.
Augustori ez zitzaion oinordeko zuzenik gelditu, bere alabaren semeak gazte hil zirelako. Azkenean Tiberio onartu behar izan zuen oinordeko, bere emazteak aurreko ezkontzatik izandako semea. Tiberio aitaren aldetik gens Claudia familiakoa zen, Julioek baino prestigio handiagokoa. Tiberio formalki Augustok adoptatu zuen eta familia biak ezkontza bidez elkartu ziren.
Julio eta Claudio ezaugarriak
Calígula Julio puru bat izan zitekeen. Claudio Claudio bat zen, julioekin lotura ama aldetik soilik zuena. Nerón, aldiz, Julio eta Claudio neurri berdinean.
Julio-Claudiarrek oso adimentsuki jokatu zuten, bi familien prestigioan eta Erromaren fundazioarekin eta jainkozko arbasoekin lotzen zituzten mitoetan oinarritutako legitimitatea sortuz. Agian, dinastia honen legitimitatea izan zen sendoena, Calígula bezalako enperadore ospetsu baten hilketaren ondoren ere 28 urte iraun baitzuen. Izan ere, Nerónen heriotzaren ondoren dinastia amaitu zen, ez zuelako oinordekorik, ez desprestigioagatik.