Espainiako nekazaritza eta abeltzaintza: bilakaera eta eskualdeak

Laborantza lehorraren bilakaera

Laborantza zurkarak eta monolaborantza tradizionala

Laborantza zurkarak ere lantzen ziren, esaterako, mahatsondoa eta olibondoa, eta bigarren mailan, almendrondoa eta algarroboak. Laborantza horiek monolaborantza moduan ageri ziren, elkarrekin lotuta, edo beste aprobetxamendu batzuekin batera.

Laborantza lehorraren egungo egoera eta eskualdeak

Gaur egun, gariaren ordez garagarra landatu da; eta lugorri osoaren ordez lugorri erdia (ekilorea erabiltzen da atseden hartzeko labore moduan) ezarri da, edo lugorria guztiz desagertu da ongarri kimikoak erabiltzeari esker.

Eskualdeetako nagusitasunari dagokionez:

• Zerealak Gaztela eta Leónen dira nagusi.
• Olibondoak eta mahastiak garrantzi handiagoa dute Gaztela-Mantxan, Aragoin eta Extremaduran.
• Azken hori (mahastia) Errioxan eta Nafarroan da nagusi, kalitateari eta hedadurari erreparatuz gero.

Ureztaketa: nekazaritza intentsiboaren oinarria

Ureztaketari esker, nekazaritza intentsiboagoa egin daiteke.

Lur ureztatuen bilakaera: autokontsumotik industriara

Iraganean, lur ureztatuak ibaien ibarretan eta herrietatik hurbil zeuden azalera txikiak ziren, eta batez ere barazkiak ekoizten ziren autokontsumorako.

Gaur egun, azalera ureztatua handiagotu denez, ekoizpena dibertsifikatu egin da:

• Industria-landareak: azukre-erremolatxa, lupulua eta tabakoa.
• Bazkak abereak likatzeko: alpapa edo artoa.
• Frutak eta barazkiak: kontserba-industria aipagarriaren oinarria Ebro haraneko Errioxako, Nafarroako eta Aragoiko lurretan.

Abeltzaintza: lur lehorrak eta angioak

Ardi-azienda Gaztelako eta Ebroko lur lehorretan

Gaztelako eta Ebroren sakonuneko lur lehorretan ardi-azienda garrantzitsua dago, eta uztondoetan bazkatzen da. Horrez gain, Gaztela eta Leónen honako hauek handiagotu dira:

• Esnetarako behi-azienda (lur ureztatuetan ekoitzitako bazkak aprobetxatuz).
• Txerri-azienda.

Angioak: ustiategi tradizionalak eta egungo joerak

Extremadura, Salamanca, Zamora eta Andaluziako mendebaldeko angioak nekazaritza eta abeltzaintzako ustiategiak dira, eta mendi-inguruetan artearen eta artelatzaren zura ere aprobetxatzen dute.

Angio tradizionala batez ere abeltzaintzara bideratzen zen:

• Larreetan ardien eta txerrien taldeak bazkatzen ziren, eta bigarren mailan, behiak.
• Lurren zati handi bat txandaketa luzeetan lantzen zen, abereei jakiak eta uztondoak emateko udako lehorte luzean.
• Arteen eta artelatzen fruitua txerria loditzeko azken etapan erabiltzen zen.

Gaur egun, sistema tradizionala mantentzen da, baina aldaketak sartu dira. Besteak beste, behi-aziendara gehiago bideratzen da; lur hobeak dituzten angio batzuk nekazaritzan aritzen dira, eta beste erabilera batzuk sustatzen dira, hala nola ehiza.

Baso-ustiapena: Soriako Tierra Pinariega

Baso-ustiapena inguru batzuetan da nagusi, hala nola Soriako Tierra Pinariega izenekoan.