Euskal Herriko Industria Iraultzaren Aldaketak eta Aurrerapenak

Industria Iraultzaren Aldaketa Ekonomikoak

Nekazaritza Iraultza eta Inbertsioak

• Nekazaritza Ugaldu eta Industrian Inbertitu: Makina berriek ekoizpena handitu zuten.
• Eskulanaren eta bezeroen kopurua handitu zen.
• Antolamendu berri bat ezarri zen.
• Nekazaritza Iraultza (B.H.): Ikatz eta burdin ugari, garraio sistema ona, tabakoa, azukrea, esklaboa...
• Berrikuntzak Nekazaritzan: Patata, artoa eta antzeko espezie berriak sartu ziren.
• Lugorri sistema bertan behera utzi zen.
• Produkzioa hazi zen makina berriei esker: goldeak, sega makinak, gari jotzeko makinak.
• Enclosure Movement: Lurrak itxi ziren; aberatsek lur handiak zituzten eta, ondorioz, txiroek bertan lan egin behar izan zuten.

Ehungintzaren Aldaketak eta Produkzio Bide Berriak

• Ehungailuek langile bakoitzaren ekoizpena berreun aldiz handitu zuten.
• B.H. kotoi ekoizpenean nagusi izan zen.
• Makinak uraren beharra zuten.
• Produkzio Bide Berriak: Produktibitatea areagotu zen. Henry Fordek muntaia lerroa asmatu zuen (fordismoa).
• Langile bakoitzak lan bakarra egiten zuen, eta kopuru handian ekoizten hasi ziren.

Garraioaren Hobekuntza eta Industrializazioa

• 1769: James Watt-ek makina adimendua (lurrun makina hobetua) sortu zuen.
• XIX. mendea: Eztanda motorra eta motor elektrikoa sortu ziren.
• 1855: Bessemer-ek altzairua sortzeko bihurtzailea sortu zuen.
• Garraioaren Hobekuntza:
  • 1807: Ontzi bat mugitu zen lurrun propultsioaren bidez.
  • 1814: Stephenson-ek lurrun makina (lokomotiboa) sortu zuen.
  • Ontziak burdinezkoak, handiak eta azkarrak bihurtu ziren.
• Salmenta prezioa eta garraio kostua jeitsi ziren.
• Eskualdeak espezializatu egin ziren.
• Siderurgia hazi egin zen eta paisaia aldatu zen.
• Informazioaren garraioak ere aurrera egin zuen.

Kapitalismoaren Gorakada eta Hazkunde Motak

Kapitalaren Kontzentrazioa

• Herrialde batetik besterako desberdintasunak sortu ziren.
• Kapitalen eta enpresen kontzentrazioa gertatu zen.
• Banku billeteak hedatu ziren, diru masa ugalduz.
• Gordailu bankuak agertu ziren.
• Akzioak eta obligazioak sortu ziren.
• Enpresak elkartu egin ziren.

Liberalismo Ekonomikoa

• Ez zuten onartzen estatuak esku hartzea ekonomian.
• Sinesten zuten aberastasunaren handitzea eta ganbio askearen emaitza zela.

Hazkunde Motak eta Industrializazioa

• Ontzigintzan nagusi izan zen hazkundea B.H. garaian.
• Banku sarea planeta osoan hedatu zen.
• XIX. mendea: Belgika, Frantzia eta Alemaniaren aurrerakuntza industriala gertatu zen.
• USA 1914an industria potentziala bihurtu zen.
• Krisi ekonomikoek nekazaritzan izan zuten hasiera, bigarren industria iraultzarako bidea irekiz.

Bigarren Industria Iraultzarako Bidea

• Altzaieruaren kalitatea hobetu zen.
• 1870: Kimikak sekulako industrialdeak zabaldu zituen.
• Energia berriak (elektrizitatea, petrolioa) agertu ziren.

Gizarte Aldaketak

Demografia Iraultza eta Hiri Hazkundea

• Biztanleria hazkundea gertatu zen (demografia iraultza).
• XIX. mende hasieran Europako biztanleria 200 milioikoa zen, eta 100 urte geroago bikoiztu egin zen.
• Hiri-guneetan egundoko hazkundea bizi izan zen.
• Bizi itxaropena handitu eta hilkortasuna berebiziko jaitsi zen.
• Elikadura, osasuna eta higienea hobetu ziren (xaboia erabiltzen hasi ziren).
• Hiri Handien Hazkundea: Baserriko hondamendiak hirietara eraman ziren.
• Hiri askok milioi bat biztanle izatera iritsi ziren, hiri paisaia hedatuz.