Euskal kantari eta olerkariak — bizitzak eta istorioak

Euskal kantari eta olerkariak — bizitzak eta istorioak

Etxahun (Barkoxe, 1786–1864)

Bizitza laburra

Etxahun (Barkoxe, 1786–1864).

Gurasoek eta anaia-arrebek ez zuten asko maite. 20 urterekin, etxeko langile batekin hasi eta haurdun utzi zuen. Gurasoek enteratu eta harreman hori ezagutu ostean berak etxeko alba batekin ezkondu zen; 6 seme-alaba izan zituen. Bere emaztea beste batekin harrapatu zuen; berak akabatzea nahi zuen. Gau batean nahastu eta ezezagun bat hil zuen. Kartzelatu zuten eta ihes egin zuen, baina berriz harrapatu zuten. Kartzelatik ateratzean soilik bizi izan zen, etxerik eta dirurik gabe.

Artista ibilbidea eta azken urteak

Urteak pasata, kantari eta bertsopaper batzuk eginez, ezkontzetan edo horrelako ospakizunetan aritu zen. Azken urteetan eskale ibili omen zen, eta herriko haurrei idazten eta irakurtzen irakasten zien.

Gogoratze gakoak

• Jaioterria: Barkoxe
• Bizitza: 1786–1864
• Familia eta kontuak: 6 seme-alaba, gatazka eta kartzela esperientziak

Iparragirre (Urretxu, 1820–1881)

Hasiera eta gaztaroa

Iparragirre (Urretxu, 1820–1881). Bere irudia gitarra batekin kantari, herriz-herri ibiltzen zen. 14 urterekin amari "Eskolara noa" esan zion, eta lubakietara joan zen, Euskal Herrira bueltatzeko, karlistadetan borrokatzeko.

Exilioa eta ibilbide internazionala

20 bat urterekin Euskal Herritik ihes egin zuen; 28 urterekin Frantziatik bota zuten. Bere kanten letrak gobernuaren kontra zeuden; kritikak eta kanta horiek arrakasta izan zuten eta jendeak kantatu zituen. Frantzian, Suitzan, Alemanian eta Italian herriz-herri, tabernaz-tabernaz ibili zen.

Itzulera, kanporatzea eta azken urteak

35 urterekin Euskal Herrira bueltatu eta Tolosan preso hartu zuten, arrazoi berdinengatik. Euskal Herritik kanporatu eta Argentinara joan zen; ezkondu eta 8 seme-alaba izan zituen. Argentinako familia utzi eta Euskal Herrira dirurik eta etxerik gabe bueltatu; gau batean euripean lo egin eta pneumonia batengatik hil zen.

Gogoratze gakoak

• Jaioterria: Urretxu
• Bizitza: 1820–1881
• Nazioarteko ibilbidea: Frantzia, Suitza, Alemania, Italia, Argentina

Elizanburu (Sara, 1828–1891)

Profesional ibilbidea

Elizanburu (Sara, 1828–1891). Apaiztegia utzi eta Frantziako armadan kapitain sartu zen, Napoleon IIaren agindupean. XIX. mendeko euskal olerkari nagusienetarikoa izan zen.

Ospea eta egoera soziala

Asko famatua izan zen bere lanen kalitateagatik. Noblea zen eta diru asko zeukan.

Gogoratze gakoak

• Jaioterria: Sara
• Bizitza: 1828–1891
• Lanbideak: apaiztegia utzi, frantziako armadan kapitain

Bilintx (Donostia, 1830–1876)

Umehurren eta zauriak

Bilintx (Donostia, 1830–1876). 12 urte zituela Sokamuturrean istripu bat izan zuen eta adarkada bat sufritu zuen. 20 urterekin, eskaileretan erori eta apurtu, herren gelditu zen. Horregatik deitu zioten "Bilintx".

Azken zauria eta heriotza

35 urterekin, traje bat probatzen ari zela lehiatik granada bat sartu eta hanka lehertu zion. Bakteriak hankaren zaurian sartzen hasi ziren, eta horrela hil zen.

Gogoratze gakoak

• Jaioterria: Donostia
• Bizitza: 1830–1876
• Izena azaltzen duen gertakaria: istripu eta zauri larriak gaztetan