Euskal Merkataritza Sozietateen Azterketa

Sozietate Motak eta Ezaugarriak

Merkataritza sozietate mota bakoitzaren ezaugarri orokorrak aztertuko ditugu jarraian. Lehenik eta behin, sozietateen sailkapen nagusi batzuk egin ditzakegu irizpide ezberdinak erabiliz:

• Sozietate pertsonalistak: Bazkideen baldintza pertsonalak hartzen dira kontuan ("intuitu personae"). Horren ondorioz, bazkideek sozietatearen zorren aurrean modu pertsonalean eta mugagabean erantzungo dute. Sozietate pertsonalisten adibide nagusiak Kolektibo erregularra eta Komanditarioa dira.
• Sozietate kapitalistak: Bazkideek egindako kapital ekarpena bakarrik hartzen da kontuan ("intuitu pecuniae").

Irizpide objektibo batetik abiatuta, Sozietate Zibila eta Merkataritza Sozietatea bereizten dira, jardueraren izaera merkataritzakoa den ala ez kontuan hartuta.

• Sozietate Zibilaren kasuan, Kode Zibileko 1.665etik 1.708rainoko artikuluak dira indarrean.
• Merkataritza Sozietateen kasuan, Merkataritzarako Kodearen araubidea aplikatzen da, 116. artikulutik 238. artikulura bitartean.

Merkataritzako Sozietate Mota Nagusiak

Merkataritzako Kodearen 122. artikuluaren arabera, sozietateek forma hauek izan ditzakete:

1. Sozietate kolektibo erregularra.
2. Komanditako sozietate hutsa edota akzioduna.
3. Sozietate anonimoa.
4. Erantzukizun mugatuko sozietatea.

Kode Zibilak eta Merkataritzako Kodeak arau orokorrak ezartzen dituzte, baina lege bereziek ere arautzen dituzte sozietate mota ezberdinak.

Sorrera Juridikoaren Araubidea

Espainiako ordenamendu juridikoan, merkataritza sozietateak honela arautzen dira:

• A) SOZIETATE KOLEKTIBOA (Sozietate kolektibo erregularra):
  • Sozietate pertsonalista da, bazkideen arteko konfiantzan oinarritua.
  • Izena zehazteko, bazkide guztien edo batzuen izenak erabil daitezke.
  • Bazkideen erantzukizuna sorospidezkoa (subsidiario), pertsonala (modu osoan erantzungo dute) eta solidarioa (erantzukizun berdina) da.
• B) KOMANDITAKO SOZIETATEAK:
  • Hutsa edo akzioduna izan daiteke.
  • Izaera pertsonalista du, baina maila murriztuagoan.
    • Bazkide kolektiboek sorospidez erantzuten dute beraien ondasun osoarekin.
    • Bazkide komanditarioek beraien ekarpenen araberako erantzukizuna dute galeretan.
• C) KOMANDITAKO SOZIETATE AKZIODUNA:
  • Komanditako sozietate izaera du, baina kapitala akzioetan banatzen da.
• D) SOZIETATE ANONIMOA:
  • Sozietate kapitalisten eredua da.
  • Bazkideek egindako kapital ekarpena da kontuan hartzen dena.
  • Kapitala akzioetan banatzen eta ordezkatzen da.
  • Bazkideek ez dute zorren gaineko erantzukizun pertsonalik.
• E) ERANTZUKIZUN MUGATUKO SOZIETATEA:
  • Sozietate pertsonalisten eta anonimoaren artean kokatzen da.
  • Kapitala partaidetzetan banatzen da, eta hauek ezin dute "balore" izaera izan.
  • Partaidetzak ezin dira tituluetan adierazi eta ezin dute akzio izenik jaso.
  • "Enpresa Berria" azpisailkapena ere badago.

Bestelako Era Sozialak

Merkataritzako Kodeak aipatzen dituenetaz gain, beste era sozial batzuk ere badaude, ondorio praktiko nabarmenak dituztenak:

• Interes Ekonomikodun Elkartzeak (IEE):
  • 1991-05-20tik indarrean dagoen 12/1991 Legeak sortutako figura juridikoa.
  • Helburua: Interes berdinak dituzten enpresarien jardueren batuketa ahalbidetzea, independentzia osoa mantenduz.
  • Objektua: Kide diren enpresarioentzat gehigarri izango den jarduera bat garatzea.
• Kooperatibak:
  • Modalitate autonomoa da.
  • Helburua: Pertsonen behar eta helburu ekonomiko, sozial eta kulturalak asetzea, enpresa baten bitartez.
  • Jabetza eta kudeaketa: Jardueran parte hartzen duten pertsonena izaten da, eta kudeaketa demokratikoa da.
  • Euskadiko Autonomia Erkidegoan, 4/1993 Kooperatiben Legearenpean eratzen dira gehienak.
  • Ezaugarri nagusiak:
    1. Atxikimendu boluntarioa eta irekia.
    2. Bazkideen kudeaketa demokratikoa.
    3. Bazkideen parte hartze ekonomikoa.
    4. Autonomia eta independentzia.
    5. Hezkuntza, Formazioa eta Informazioa.
    6. Kooperatiben arteko elkarlana.
    7. Komunitatearenganako interesa.

Beste Sozietate Mota Batzuk

Aipatutakoaz gain, badaude beste sozietate mota batzuk ere:

• Lan Sozietateak
• Nekazal Transformaziorako Sozietateak
• Kirol Sozietate Anonimoak
• Sozietate Taldeak / Holding Sozietateak
• Ondarezko Sozietateak
• Enpresen Aldi Baterako Batasunak
• Elkarrekiko Bermerako Sozietateak