Frankismoaren eragina Euskal Herrian: Kausak eta Ondorioak

Kausak eta Frankismoaren Ezartzea

Espainiako Gerra Zibilaren amaieran, Francisco Francok diktadura militar zentralista ezarri zuen estatu osoan. Euskal Herria zigortua izan zen politikoki zein ekonomikoki:

• 1936ko Euskadiko Autonomia Estatutua indargabetu zuten.
• Foru eskubide historikoak bertan behera geratu ziren.
• Euskal erakundeak desegin zituzten, eta Eusko Jaurlaritza erbestean jardun behar izan zuen, bere jarduera Nazioarteko komunitatearen babesari esker mantenduz.
• Bizkaia eta Gipuzkoari Kontzertu Ekonomikoa kendu zieten, “probintzia traidoreak” zirela argudiatuta.

Espainia nazioarteko isolamenduan geratu zen eta autarkia ezarri zen: kanpo merkataritza mugatua izan zen eta estatuak ekonomia zorrotz kontrolatu zuen. Horrek Euskal Herriko ekonomiaren garapena baldintzatu zuen, baina hala ere, Bizkaian eta Gipuzkoan industria azkar berrindartu zen, batez ere siderurgia eta metalurgia sektoreetan.

Hazkundea eta Oposizioaren Gorakada (1959-1975)

1959tik aurrera, Garapen Planekin Espainia irekitzen hasi zen eta hazkunde ekonomikoa handia izan zen. Immigrazio masiboa, hiri-hazkunde desordenatua eta gizarte-egituren aldaketa gertatu ziren. Aldi berean, oposizioa indartu zen: langileak, ikasleak eta nazionalistak aktibatu ziren, baita ETA bezalako taldeak ere.

Ondorioak Euskal Herrian

Frankismoak eragin sakon eta luzeak izan zituen Euskal Herrian, maila ekonomikoan, sozialean, politikoan eta kulturalean.

Ekonomia eta Gizarte Egitura

Ekonomikoki, lurraldea Espainiako gune industrializatuenetako bat bihurtu zen. Hala ere, siderurgia eta metalurgiaren mendekotasun handia zela eta, ekonomiaren dibertsifikazioa mugatua izan zen. Horrek ondorengo urteetan, batez ere 1970eko hamarkadako krisian, kalte handiak eragin zituen.

Gizartearen egitura ere aldatu egin zen:

• Langile klase zabala garatu zen eta klase ertain berria agertu zen.
• Espainiako beste eskualdeetatik etorritako immigrazio ugariak egitura demografikoa aldatu zuen.
• Hiri nagusiak —Bilbo, Donostia eta Gasteiz— biziki handitu ziren.
• Gizartea modernizatzen joan zen: kontsumoaren kultura hedatu zen eta bizimodu tradizionala galduz joan zen, baita landa-eremuetan ere.

Oposizioa eta Erresistentzia Kulturala

Diktaduraren aurkako oposizioa indartuz joan zen, hainbat sektoretan:

• Sindikatuak eta Elizaren sektore kritikoak.
• Ikasle mugimenduak.
• Nazionalismoaren berpizkundea (ETA barne).

Kultura arloan, euskara babesteko ikastolak sortu ziren, eta Ez Dok Amairu mugimenduaren bidez euskal kultura berrindartu zen. Euskal nortasunaren aldeko erresistentzia kulturala garai hartan hasi zen sendotzen.