O galego no século XXI: Historia e sociolingüística

O galego a finais do XX e comezos do XXI

Entre os trazos máis salientables da evolución da lingua galega no período que vai dende 1975 ata os nosos días, salienta o establecemento dunhas condicións políticas e legais favorables á normalización da lingua. Non obstante, persisten na sociedade galega indicadores negativos que escurecen o presente do idioma e ameazan o seu porvir.

Marco legal e normalización

O inicio da democracia fixo posible para o galego unha consideración xurídica diferente. Os fitos principais neste proceso foron:

• Constitución de 1978: Declárase o galego como lingua cooficial.
• Estatuto de Autonomía de Galicia (1981): Recoñécese como lingua propia de Galicia, establecendo que os poderes garantirán o seu uso normal e potenciarán o seu emprego en todos os niveis.
• Lei de Normalización Lingüística (1983): Un paso fundamental no necesario proceso de normalización.
• Plan Xeral de Normalización da Lingua Galega (2004): Deseña actuacións de promoción e defensa para superar a minorización e converter o galego en lingua de uso normal.

Retos e situación sociolingüística

A pesar destes logros indiscutibles, o galego mantivo un descenso ininterrompido do seu emprego como lingua oral espontánea e non conseguiu desterrar vellos estereotipos negativos. Deste xeito, as alternativas que se debuxan para o idioma son basicamente dúas:

• O proceso de substitución lingüística continúa o seu avance e o castelán termina por facer desaparecer o galego.
• A lingua dominada completa a súa recuperación social e consegue a plena normalización no seu espazo cultural propio.

Hoxe, considerada a poboación de Galicia no seu conxunto, o galego segue aparecendo como o idioma máis usado. Con todo, ben podería en pouco tempo deixar de selo.

Conclusión e futuro da lingua

A diferenza do acontecido noutras épocas, onde se chegou a dubidar da identidade mesma do galego ata discutir se era lingua ou dialecto, o noso idioma goza hoxe de pleno recoñecemento legal. Dispón dun estándar ortográfico e gramatical culto, moderno e ben asentado, con gramáticas, dicionarios comúns e software. A situación cambia no que toca á consideración social: aínda hoxe hai quen pensa que o galego é un idioma propio de "pailáns" ou nacionalistas exaltados... Por iso, é na parte da normalización social onde queda máis camiño por percorrer.