Gizarte-antolaketa, menderatzea eta zuzenbidea
Clasificado en Otras materias
Escrito el en 
vasco con un tamaño de 4,6 KB
Gizarte-antolaketa: modu nagusiak
Gizartea antolatzeko molde nagusiak
- Tribala: komunitate txikiak dira, familia-loturetatik abiatuta egituratuak, eta iraunkorreko ekonomia izan ohi dute.
- Esklabista: komunitate tribalak baino askoz handiagoak dira, eta funtsezko ekoizpena esklaboen esku egon ohi da.
- Feudala: ordena politikoa eta babes militarra ezartzeaz arduratutako jauntxo feudalen eta buruzagi militar eta politikoen inguruan egituratutako gizarteak dira. Ekonomia nekazaritzakoa da.
- Modernoa: industriaren eta merkataritzaren garapenean oinarritzen da, eta estatu nazionala da antolaketa politikoaren muina.
2. Menderatzea eta legitimazioa
Menderatze motak, legitimatzeko arrazoiak eta administrazio-ereduak:
| Menderatze motak | Legitimatzeko motak | Administrazioa eta antolatzeko moduak |
|---|---|---|
| Karismatikoa | Liderraren ezaugarriak ditu oinarri (adib.: Fidel Castro). | Egitura txikia eta egonkor ez dena; jarraitzaileek edo aldekoek babestuta (Diktadura). |
| Tradizionala | Ohiturek eta tradizioek bermatzen dute agintea (adib.: Juan Carlos). | Legegilearen mendekoak edo berak izendatutako pertsonak; nolabaiteko autonomia dute (Monarkia). |
| Arrazionala | Agintea legezko prozeduren bidez justifikatzen da; prozedura horiek agintea nola era daitekeen zehazten dute (adib.: Zapatero). | Burokrazia; aginte formalak erakunde hierarkikoaren gailurra adierazten du (Demokrazia). |
3. Botere politikoa legitimatzeko argudioak
Gizarte-arauak aztertzeko ikuspegiak
| Aztertu beharreko alderdia | Arloa | Ikuspegiak / diziplinak |
|---|---|---|
| Gizartean ezarritako arauak | Zuzentasuna: moralaren ikuspegitik, egokia eta bidezkoa da inor hiltzea debekatzea. | Etika, filosofia morala |
| Legezkortasuna: inor hiltzea debekatzen duten eta hiltzaileak zigortzen dituzten legeak ondo egindako legeak izan ohi dira, eta baliozko lege izateko baldintza guztiak betetzen dituzte. | Zuzenbidea, zuzenbide-zientziak | |
| Gizarte-eraginkortasuna: jendeak zintzoz betetzen du debeku hori, baina alde handia dago toki eta garai batetik bestera. | Soziologia, antropologia soziala, historia |
4. Botere politikoaren mota nagusiak
| Gobernari kopurua | Erregimen politiko legitimoa | Erregimen politiko ustela |
|---|---|---|
| Bakarka | Monarkia | Tirania |
| Talde txiki bat | Aristokrazia | Oligarkia |
| Gizarteko kide gehienak | Demokrazia konstituzionala | Demagogia |
6. Zuzenbidea
Bi zuzenbide mota nagusi daude:
- Zuzenbide naturala: estatuetako legedi zehatzak ez bezala, unibertsalak, gorenekoak eta lehentasunezkoak diren printzipio eta arauen multzoa da, eta sistema juridikoen zuzentasuna ebaluatzeko balio du. Adib.: bizitzeko eskubidea.
- Zuzenbide positiboa: estatu bakoitzean indarrean dagoen lege-multzoa da, eta desberdina da estatuaren arabera. Adib.: heriotza-zigorra.