Globalizazioa eta Neoliberalismoa: Desorekak eta Garapen Jasangarria

Globalizazioa: Definizioa eta Ezaugarriak

Globalizazio terminoak nazioarte mailan enpresa eta estatuen arteko interdependentzia eta harreman ekonomiko hazkorren berri eman nahi du. Harreman horiek ondasun, zerbitzu eta ekoizpen faktoreen mundu mailako merkatu bakar baten osaerara garamatzatela dirudi.

Mezu Ofiziala

“Guztiek aprobetxa ditzaketen erronka eta aukera anitzen irekiera suposatzen du, baldin eta egoera berrira egokitzen asmatzen badute.”

Ezaugarri Nagusiak

• Nazioarteko merkatal erlazioen hazkuntzan oinarritzen da (urtean %7), ekoizpen hazkuntza tasak baxuagoak diren bitartean. Hau, neurri batean, Enpresa Transnazionalei (ETN) zor zaie.
• Kapital eta finantza mugimenduen bizkortzea eragiten du, are proportzio handiago batean. Honek egonkortasun ekonomikoa kolokan jartzen du.
• Jendearen migrazioa barne hartzen du, aukera ekonomiko eta soldata duinagoen bila.

Agenteak eta Protagonistak

• Enpresa Transnazionalak (ETN)
• Mundu Merkataritza Erakundea (MME)
• Nazioarteko Moneta Funtsa (NMF)
• Munduko Bankua (MB)
• Estatuak, gobernuak eta instituzioak.
• Globalizatzaileak eta globalizatuak.

Globalizazioaren Etapak eta Desorekak

A) Etapak

Globalizazioa egungo hazkunde ekonomiko kapitalistaren etapa bat da, eta orain dela 30 urte inguru hasi zen:

• 80ko hamarkadaren hasieran hasi zen kontzeptua erabiltzen, 70eko hamarkadaren amaierako urteen aldean izandako aldaketa estrukturalak adierazteko.
• Talde sobietarraren porrotak globalizazioaren hedapena erraztu zuen, baina ez zen izan globalizazioaren jatorria.
• Aurrerapen teknologikoak errazten du; hala ere, teknologia berriak ez dira globalizazioaren jatorria, eta teknologiek ez dute globalizazioaren nondik norakoak zehazten.

Desoreka Globalak

• Neurri erlatiboen arabera: Herrialde aberatsenen eta txiroenen arteko desorekak handitu egin dira, II. Mundu Gerraren ondorengo hazkundea kenduta (1945-1973). Biztanleko errentari begiratuta, diferentzia 3/1-etik 17/1-era pasatu da.
• Neurri absolutuetan: Iparraldearen eta Hegoaren arteko diferentzia gero eta handiagoa da.

Errentaren Banaketa Nazioartean: Giniren Indizea

Indize honek neurtzen du zer neurritan errenta-banaketa urrunduta dagoen guztiz ekitatiboa den banaketatik.

• Balioa = 0: Banaketa guztiz ekitatiboa.
• Balioa = 100: Banaketa guztiz inekitatiboa.

B) Eremu Ekonomikoaren Ikuspuntutik: Merkatuen Mundializazioa

Globalizazioak mundu mailako merkatuaren sorrera dakar, hainbat oztopok banatutako merkatu nazionaletatik abiatuta:

• Integrazio ekonomikoaren bitartez, nazioarteko harremanetatik mundu mailako merkatu bakarrerako bidea egiten da.
• Liberalizazioak, hots, oztopo babesleen desagerpenak, bultzatzen du globalizazioa. Globalizazioa ez da fenomeno naturala, giza-erabakia baizik (badira beste bideak).

Benetan Ematen den Globalizazioa

A) Aurrerapen Oso Desorekatua

Globalizazioak oso modu desorekatuan egiten du aurrera: oso bizi kapitalen kasuan, bizi ondasunen kasuan, eta askoz mantsoago pertsonen kasuan. Sortutako arauek produkzioaren mundializazioa bultzatzen dute; nazioarteko enpresak dira prozesu horren protagonista nagusiak.

Fluxu Ekonomikoen Kontzentrazioa

Fluxu ekonomikoak ez dira benetan globalak: Iparraldean eta hazkunde handiko zenbait herrialdeetan kontzentratzen dira, eta munduko eremu zabalak baztertuak gelditzen dira.

• Nazioarteko Merkataritza: Kontzentrazio handia eta fluxuen polarizazioa. Merkataritza gertuko herrialdeekin kontzentratuta dago (mendekotasuna): Hego Amerika Ipar Amerikarekin, Afrika eta Europako Ekialdea Europar Batasunarekin.
• Finantza-Fluxuen Sarea: Hazkunde azkarreko ekonomiak kontuan hartuta ere, nazioarteko fluxu finantzarioak (jatorrian eta helmugan) Iparraldeko ekonomietan kontzentratzen dira.
• Nazioarteko Lan-Migrazioak: Munduko biztanleriaren %3 jaiotza-herrialdetik kanpo bizi da. Gero eta gehiago, migrazioak Iparraldean eta Persiako Golkoan kontzentratzen dira. Azken hamarkadetan migrazio fluxuen bolumena ez da ia hazi munduko biztanleriaren portzentaje moduan.

B) Globalizazio Neoliberala

1980tik, politika ekonomikoaren aldaketa gertatu zen: neoliberalismoa.

Diskurtso Neoliberala eta Helburuak

• Diskurtso ofiziala: Merkatu askeak, estatu gutxiago eta merkatu gehiago. Aurrekontu publikoen oreka da helburu; zergak apaldu edo mantendu.
• Benetako helburua (ez onartua): Mozkinak eta errentabilitate tasa handitzea. Batzuen iritziz, desorekak apropos bilatzen dira, ez dira nahigabe sortutako kaltea.

Aurrekontuen Oreka eta Gastu Publikoa

Aurrekontu publikoetan oreka lortzeko, neoliberalismoak gastu publikoa txikitu nahi du (G/BPGaren % moduan) eta, orokorrago, estatuaren parte-hartzea mugatu. Gizarteak kontrako mugimenduak sortzen ditu, bereziki gastu sozialari lotutakoari dagokionez. Krisialdi-larrialdi egoerak probesten dira murrizketak gauzatzeko.

Zerga-Sistemaren Progresibotasuna Apaldu

Zeharkako zergak gehitu (BEZa, zerga bereziak) eta zerga zuzenak apaldu (errenta, sozietate zerga, ondare zerga, etab.).

Iparraldean, 80ko hamarkadatik, enpresek ordaindu beharreko zergen portzentajeak txikitzen ari dira. Politika fiskal horren ondorioz:

• Enpresen mozkinak handitzen dira.
• Errentaren banaketan desorekak handitzen dira.
• Krisialdiak gertatzean, eta sarrera publikoak txikitzean, estatuek defizita kontrolatzeko gastu publikoa murriztu behar dute.

C) Globalizazio Neoliberalaren Emaitzak

1. Iparraldean: Mozkinen errekuperazioa eta desoreka handiagoak
   • Lanaren errenten portzentajea BPGan nabarmen txikitu da 80ko hamarkadatik, neurri handi batean lan-merkatuaren “malgutasun” neurrien ondorioz (prekarizazioa).
   • Errentaren banaketa desorekatuagoa.
   • Enpresen mozkinen gorakada (gora errentabilitate-tasa).
2. Finantzarizazioa, Langabezia eta Krisialdia
   • 80ko hamarkadatik aurrera ekonomiaren finantzarizazioa gertatu da: mozkinak finantza-merkatuetara zuzentzen dira, produkzio-inbertsiora baino neurri handiagoan. Finantza-mundua benetako ekonomia baino gehiago handitzen da.
   • Espekulazio-burbuilak eta finantza-krisiak sortzen dira, eta batzuetan horien ondoren krisialdi ekonomiko sakonak.
   • Herrialde barneko errenta-banaketan dauden desorekak 20 urte daramatza handitzen ELGAko herrialde gehienetan. Aberatsen den populazioaren %1aren partaidetza aberastasun nazionalean handitu egin da.
   • Liberalizazioaren eta desarautzearen ondorioz, finantza-merkatuetan eragiketa gehienak espekulazio helburuekin egiten dira.
   • II. Mundu Gerra ondorengo hazkunde ekonomikoan (1945-73) krisialdi larri bakarra izan zen, keynestar parte-hartzeak ziklo ekonomikoak leuntzen baitzituen. 80ko hamarkadatik, ordea, politika neoliberalek ziklo ekonomikoen eraginak agerian utzi ditu. Iparraldean 4 krisialdi larri, oraingoa depresio handia.
3. Iparraldean: Zor Pribatua Zor Publikoarekin Ordezkatu da
   • Etxebizitzak erosteko mailegu hipotekarioek biltzen zuten familien zorpetzearen portzentaje handia (krisialdia baino lehen).
   • Egungo krisialdia Estatu Batuetan sortzen da, higiezinen burbuila lehertzean (2007). Ordaindu gabeko mailegu hipotekarioen kopurua nabarmen handitzen da. Gehienak arrisku-maila handiko kredituak ziren (subprime), higiezinen prezioak etengabe igoko zirela aurreikusita.
   • Egungo krisialdia 30eko hamarkadaren depresio handiarekin konparatu ohi da, baina agian zuzenagoa litzateke Japonian 1991n izandako burtsa- eta higiezin-krisialdiarekin, 20 urtez luzatu den krisialdia.
4. Hegoaldean: Desoreka Handiak eta Pobrezia
   • Hegoaldeko herrialde bakan batzuek (Asiako dragoiak eta Txina) etekina atera dute globalizazio neoliberalean, baina herrialde gehienek hazkunde txikia lortu dute.
   • Iparraldeko biztanleko errentarekin alderatzean, diferentzia handitu egin da, Asiako dragoiak salbu.
   • 1981 eta 2005 tartean Hegoaldean biztanle pobreen kopurua txikitu egin da, bai zenbaki absolutuetan (1.904 milioitik 1.400 milioira), eta portzentajean (%52tik %26ra).

Garapena eta Hazkunde Ekonomikoa

Hazkunde Ekonomiko Modernoa (Kuznets)

Biztanleko produktu edo errentaren hazkunde egonkorra, maiz populazioaren hazkundearekin batera eta ia beti egiturazko erreformekin batera gertatzen dena.

• Adierazleak: Biztanleko BPGaren aldakuntza-tasa (dolareak, erosahalmen parekatua kontuan hartuta).

Garapen Ekonomikoa

Biztanleko errentaren hazkundea, eta zer gehiago? Ekitatea, ongizatea? Ongizate ekonomikoa eta soziala gertatzen denean.

• Adierazleak: Adierazle-multzoa, Giza-Garapenaren Indizea.

Hazkunde Mugak

• 70eko hamarkada: Kezka hazkundearen mugen inguruan. Erromako klubaren lehen txostena (Meadows, 1972) = Iparraldean, zero hazkundea (garatutako herrialdeetan).
• 80ko hamarkada: Munduan ingurugiro- eta baliabide-arazoak: industrializazioa = ozeanoen eta airearen kutsadura, ozono geruzari erasoa, basoen desagerpena, ur-gozoaren urritasuna, petrolioaren agorpena. Sistema ekonomikoa eta oreka ekologikoa bateraezinak.

Garapen Jasangarria eta Deshazkundea

Deshazkunde kontzeptua antiglobalizazioaren gizarte-mugimenduetan sortzen da, etengabeko hazkundearen ideiaren aurkako lema erakargarri moduan.

Latouchen arabera (2009), kontsumo-gizartearen zirkuluak honakoak biltzen ditu:

1. Publizitatea: kontsumitzeko desioa sortu.
2. Kreditua: bitartekoak eskaintzen ditu.
3. Programatutako eta azeleratutako zaharkitzea: beharrak berritzen ditu.

Garapen Jasangarria (GJ)

Brundtland txostena (Ingurugiro eta Garapenerako Munduko Batzordea, Gure etorkizun komuna, 1988): Garapen sostengarria “gaur egungo belaunaldiaren beharrak asetzen ditu, etorkizuneko belaunaldiek beren beharrak asetzeko gaitasuna arriskuan jarri gabe.”

Bi kontzeptu berri:

1. Beharrak: biztanle pobreen oinarrizko beharrak.
2. Teknologiaren aurrerapen-mailari lotutako mugak.