Grote Ontdekkingen en de Vorming van het Vroegmoderne Europa

Les 8: West-Europese Ontdekkingen en Hun Impact

Oorzaken van de West-Europese Ontdekkingen

• Politiek: Portugal en Spanje zochten bondgenoten om de strijd tegen de islamieten (de Moren in Noord-Afrika) te winnen.
• Economisch: West-Europese handelaren wilden een zeeroute naar Indië vinden voor specerijen.
• Cultureel: Een sterke zin in avontuur. Avonturiers geloofden dat de aarde niet zo groot was, wilden gebieden uit wonderlijke verhalen verkennen en schatten vinden.

Vernieuwingen die de Ontdekkingen Mogelijk Maakten

• Nieuw scheepstype.
• Verbeterde oriëntatie op zee (kompas).
• Meer kennis van winden en stromingen op zee.

Het Verloop van de Ontdekkingen

Portugal

• Verkent de Atlantische Oceaan en de Afrikaanse kusten.
• Op zoek naar een zeeweg naar Indië via Afrika (Vasco da Gama bereikt Indië als eerste in 1498).
• Richtte vooral handelsposten op.

Spanje

• Op zoek naar de westelijke weg naar Indië.
• Columbus (1492) dacht Indië bereikt te hebben, maar ontdekte Amerika ("Nieuwe Wereld").
• Richtte grote kolonies op met plantages en mijnen.

De Gevolgen van de Ontdekkingen

• Portugal + Spanje: Verdeelden de wereld onderling (Verdrag van Tordesillas, 1494).
• Engeland + Frankrijk + Nederland: Kregen tegen het einde van de 16e eeuw de macht over zeeën en stichtten kolonies.

De Ontdekkingen en Kolonisaties Veranderen de Wereld

De ontdekkingen leidden tot kolonialisme.

De Europeanen kregen een ander beeld van de wereld en maakten kennis met nieuwe dieren, planten en beschavingen.

De Europese handel leidde tot nieuwe producten en de wereldhandel.

Inheemse volkeren werden goedkope arbeidskrachten, wat leidde tot het ontstaan van de slavenhandel. West-Europese landen werden machtig en stichtten een maritiem rijk.

Les 9: De Mexica en de Conquistadores

1. De 'Indianen' Komen als Eersten naar Amerika

'Indianen' (nomaden uit Siberië/Azië) bereikten Alaska (Amerika) 24.000 jaar geleden.

Sommigen schakelden over van jacht en voedselpluk naar landbouw (ca. 7000 v.C.) en werden sedentair. Dit leidde tot de introductie van verschillende soorten groenten en fruit, met name maïs, wat veel voordelen bood.

2. De Mexica Stichten een Stad

Door overvloedig voedsel groeide de bevolking, wat leidde tot stadstaten (Mexico: ca. 1400 v.C.). In de 14e eeuw stichtten zij de stad Tenochtitlan bij het Texcocomeer.

3. Het Rijk en de Samenleving van de Mexica

• Politiek: Verovering van een groot rijk. Verslagen vijanden moesten schatting betalen in producten en mensen (offers). Bij trouw en volgzaamheid kon de schatting soms lager zijn.
• Cultureel: Veel goden die gevoed moesten worden met mensenoffers.
• Sociaal: Een gelaagde samenleving met verschillende standen en beroepen.

4. De Spanjaarden Stichten Nieuw-Spanje

Conquistadores (Spaanse veroveraars en avonturiers) veroverden het rijk van de Mexica.

• Politiek: Bestuur door een vicekoning en medewerkers.
• Economisch:
  • Conquistadores roofden al het goud en zilver.
  • De beste landbouwgrond kwam in handen van Spaanse grootgrondbezitters.
  • 'Indianen' werden gedwongen tot dwangarbeid op plantages en in mijnen (dit werd na verzet van missionarissen gestopt).
• Cultuur: Missionarissen bekeerden 'indianen' tot het katholicisme.
• Sociaal:
  • Gelaagde samenleving: Spanjaarden en hun afstammelingen / 'indianen' / zwarte slaven.
  • In 1821 werd Nieuw-Spanje Mexico.

Les 10: Slavernij in de Vroegmoderne Tijd

1. Europese Slavenhandel in de Vroegmoderne Tijd

Slavernij komt van alle tijden en culturen, maar in de Vroegmoderne Tijd aanvaardden West-Europese landen slavernij en begonnen op grote schaal in slaven te handelen.

Oorzaak: Nood aan arbeidskrachten voor de mijnen en plantages in de Amerikaanse kolonies.

2. De 'Duivelse Driehoekshandel'

3. Het Einde van de Europese Slavenhandel

In de 18e eeuw groeide het verzet tegen de slavernij en slavenhandel.

Begin 19e eeuw verbood Groot-Brittannië de slavenhandel, waarna andere landen volgden.

4. Niet-Europese Slavenhandel in de Vroegmoderne Tijd

Ook in het Ottomaanse Rijk en de rest van de islamitische wereld werden slaven verkocht en gebruikt. Deze slaven kwamen uit:

• Afrika.
• Europa: ontvoerd door Noord-Afrikaanse piraten of geroofd uit de Balkan, Rusland en de Kaukasus.

Slavernij bestond ook in Afrika, Azië en bij de niet-Europese samenlevingen in Amerika.

Les 12: Karel V en het Habsburgse Rijk

1. Karel V en Zijn Rijk Waar de Zon Nooit Ondergaat

Karel V bouwde een enorm rijk uit, vooral dankzij erfenissen.

Zijn belangrijkste gebieden bevonden zich in:

• Oostenrijk
• Spanje
• De Nederlanden

2. Karel V Probeert Zijn Gebied te Besturen

Centralisatiepolitiek:

• Hij werd keizer van het Heilige Roomse Rijk.
• Hij zorgde voor meer eenheid binnen de Nederlanden.

Binnenlandse Problemen:

• Hij wilde de katholieke Kerk beschermen tegen het protestantisme.
• Lokale machthebbers verzetten zich tegen de centralisatiepolitiek (bv. Gent).

Buitenlandse Problemen:

• Oorlog met Frankrijk.

3. De Oostenrijkse en de Spaanse Habsburgers

Karel V verdeelde zijn bezittingen, wat leidde tot de Oostenrijkse en Spaanse Habsburgers.

• De Spaanse Habsburgers stierven uit in 1700.
• De Oostenrijkse Habsburgers bouwden een sterk rijk op in Centraal-Europa (tot 1918).

Eenheid en Scheiding van de Nederlanden

1. Karel V Bestuurt de Nederlanden

• Eerste helft 16e eeuw.
• Bestuur via landvoogd(es).
• Staten-Generaal keurde belastingen goed.
• Drie standen: geestelijkheid, adel, steden.

2. Opstand tegen Filips II

Filips II streefde naar absolute macht en vervolgde protestanten. Oorzaken van de opstand waren:

• Politiek: Absolute macht.
• Economisch: Crisis en honger.
• Cultureel: Godsdienstvervolging.

Gevolg: Beeldenstorm (1566), komst van Alva (belastingen en Bloedraad). De opstand werd geleid door Willem van Oranje.

3. Tachtigjarige Oorlog (1568–1648)

Pacificatie van Gent (1576):

• Spaanse troepen weg.
• Stop godsdienstvervolging.

Filips II weigerde, waarna Farnese Antwerpen heroverde. Het Noorden bleef onafhankelijk.

4. Migratie

Redenen voor migratie:

• Godsdienst: Protestanten vluchtten uit het zuiden.
• Economie: Handel werd moeilijk.

Ongeveer 150.000 mensen migreerden naar het noorden.

5. Scheiding van de Nederlanden (1648)

Vrede van Münster (1648):

• Noord: Verenigde Provincies (republiek, calvinistisch).
• Zuid: Spaanse koning (katholiek).

Absolutisme en Parlementaire Monarchie

1. Een Absolute Vorst Heeft Alle Macht

Koning:

• Plaatsvervanger van God, met macht van God gekregen.
• Alleen verantwoording schuldig aan God.
• Bestuurt, maakt wetten en spreekt recht (geen scheiding der machten).
• Staat boven de wet.

Onderdanen:

• Moeten gehoorzamen (geen vrijheid).
• Geen kritiek mogelijk (geen vrije meningsuiting).

2. Lodewijk XIV Verkrijgt Absolute Macht in Frankrijk

Periode: 1653-1715

Efficiënt Bestuur zonder Adel:

• Bekwame medewerkers: beroepsleger en (betaalde) ambtenaren.
• Betere inning belastingen en meer inkomsten.
• Investeringen in de nijverheid.

Adel in Versailles – Verliest Aandacht voor Politiek:

• Kreeg voorrechten, erefuncties en geld.
• Voornamelijk bezig met vermaak en het aanbidden van de koning.

3. De Engelse Koningen Delen Macht met het Parlement

• 1603-1648: Stuarts proberen absoluut vorst te zijn, wat leidt tot de burgeroorlog tussen Karel I en het parlement.
• 1649: Karel I wordt onthoofd; Cromwell wordt dictator.
• 1660-1688: Stuarts terug, opnieuw streven naar absolutisme.
• 1688: Glorious Revolution – Willem III van Oranje komt aan de macht.
• 1689: Declaration of Rights: De koning krijgt de uitvoerende macht, het parlement de wetgevende macht. Dit resulteert in een parlementaire monarchie (nog geen echte democratie).