Guía de Fonética e Morfoloxía Galega: Procesos e Regras

Procesos Fonéticos e Fonolóxicos do Galego

Fenómenos de Modificación Vocálica

• Disimilación: Cambiar o timbre dunha vogal átona, afastándoo por influencia da vogal tónica. Ex.: menistro, delor.
• Asimilación: Cambiar o timbre dunha vogal átona, achegándoo por influencia da vogal tónica. Ex.: Curuña (por Coruña).
• Labialización: Converter en -o- unha vogal en contacto cunha consoante labiodental ou bilabial. Ex.: somana, lovar.

Fenómenos de Adición e Supresión de Sons

• Aférese: Perda dunha vogal etimolóxica ao comezo dunha palabra. Ex.: inda, topar, certar.
• Síncope: Perda dunha vogal interna, especialmente en posición pretónica. Ex.: espranza, vran, diferenza...
• Apócope: Perda dunha vogal ou sílaba etimolóxica ao remate dunha palabra. Ex.: maldá, liberdá...
• Prótese: Aparición dunha vogal non etimolóxica ao comezo dunha palabra. Ex.: abidueiro, errenegar...
• Epéntese: Intercalación dun iode entre dúas vogais que forman hiato. Ex.: aiauga, comeraio...
• Paragoxe: Aparición dunha vogal non etimolóxica ao remate dunha palabra rematada en consoante. Ex.: mullere.

Fenómenos de Cambio Consonántico

• Rotacismo: Converter en 'r' unha consoante 's' ou 'z' ante consoante sonora. Ex.: mermo, ergos, en vez de...
• Metátese: Cambiar de posición unha consoante dentro dunha palabra. Ex.: probe, burla, nonima, croqueta...

Regras de Abertura e Pechamento Vocálico (E/O)

Casos de Vogais Semiabertas (É, Ó)

As vogais de abertura media que portan un acento diacrítico:

• As vogais de abertura media que portan un acento diacrítico: vén, só, póla, présa, óso...
• Os nomes das seguintes letras: be, ce, de, gue, te, xe, ceta.
• As palabras acabadas en -és. Ex.: coruñés, vigués.
• As palabras en que -o- forma ditongo con -u-. Ex.: touro, tesouro.
• Os nomes acabados en -edo, -ello, -eo, -eza, -ón, -or, -oso.

Casos de Vogais Semipechadas (E, O)

As vogais de abertura media que non levan acento gráfico ou que seguen regras específicas:

• Os substantivos rematados en -el ou -ol e os seus plurais. Ex.: anel, aneis, caracol, caracois...
• Os verbos da 2ª e 3ª conxugación con vogal radical -e- ou -o- que presentan alternancia vocálica, nas segundas persoas do presente de indicativo (e formas relacionadas): bebes, bebe, beben, comes, come, comen, serves, serve, serven, foxes, foxe, foxen.
• Os nomes das seguintes letras: e, efe, eme, eñe, erre, ese, o.
• As formas do tema de perfecto dos verbos ser e ir: fomos, fora, fose, for.
• As formas verbais do tema de perfecto regular: collemos, collera, collese, coller.
• As formas do infinitivo: coller, collermos... pór, pormos.