Perífrases verbais en galego: temporais, modais e aspectuais con exemplos

Resumen

O documento clasifica as perífrases verbais do galego segundo o seu valor: temporais (futuridade), modais (obriga e probabilidade) e aspectuais (imperfectivas, perfectivas, reiterativas, incoactivas e terminativas). Cada tipo inclúe a súa estrutura e exemplos de uso. Serve para recoñecer e distinguir estas construcións en textos e exercicios.

Puntos clave

As perífrases temporais de futuridade combinan ir, estar a/para, haber (de) ou querer co infinitivo.
As perífrases modais de obriga inclúen haber que, ter que/de e deber, e as de probabilidade poder e deber de.
As perífrases aspectuais imperfectivas usan un auxiliar en pasado e indican unha acción que estivo a piques de chegar ao seu termo.
As perífrases perfectivas, como acabar/rematar de ou vir de, expresan unha acción xa concluída.
As perífrases incoactivas (botar(se) a, romper a, comezar a) indican o comezo dun proceso.
As perífrases terminativas (chegar a, acabar por) expresan unha acción que se achega ao seu termo.

Ponte a prueba

1. Perífrases temporais

Indican futuridade:

Ir + infinitivo: Á noite vouche contar un conto.
Estar a / para + infinitivo: O tren está a/para saír.
Haber (de) + infinitivo: Hoxe non, pero mañá hei (de) saír.
Querer + infinitivo: Só ten este valor con fenómenos meteorolóxicos ou suxeito inanimado: Parece que quere chover.

2. Perífrases modais

a) Indican obriga

Haber (de) + infinitivo: Has de acompañalo ao médico.
Haber que + infinitivo: Hai que mellorar os resultados.
Ter que / de + infinitivo: Temos que superar os rivais.
Deber + infinitivo: Debemos facer o mellor para todos.

b) Indican probabilidade

Poder + infinitivo: Pode ter razón no que di.
Deber de + infinitivo: Breixo debe de ter oito anos.

3. Perífrases aspectuais

a) Imperfectivas

Indican unha acción non realizada pero que estivo a piques de chegar ao seu termo. O verbo auxiliar aparece sempre en pasado:

Estar a / para + infinitivo: Estiven para ir á festa.
Haber (de) + infinitivo: Houben de caer.

Acción en desenvolvemento:

Estar / Andar / Levar / Seguir + xerundio ou A + infinitivo: Estaba pescudando no armario.
Ir / Vir + xerundio: Vai recuperándose do accidente. (Referida á identidade das persoas, terminativa).
Ser a + infinitivo: Todos eran a dicir que non había clase.

b) Perífrases perfectivas

Expresan a acción como proceso concluído.

Acabar / rematar de + infinitivo: Acabou de traballar ás nove.
Vir de + infinitivo: Non lle fales así que vén de pasar unha boa.
Deixar(se) de + infinitivo: Deixa de queixarte.
Dar + participio: Non dei feito o que me pediron.
Levar + participio: Leva dito algunhas parvadas.
Ter + participio: Xa terá durmido cando cheguemos. (Só en Futuro, Pospretérito ou Infinitivo).
Ir + participio: Xa vai comida media torta.

c) Perífrases reiterativas

Indican unha acción repetida.

Volver / Tornar a + infinitivo: Volveu pasar polo mesmo.
Ter + participio: Téñocho dito moitas veces.

d) Perífrases incoactivas

Expresan un proceso no seu comezo.

Botar(se) a + infinitivo: Botouse a rir.
Romper / Pegar a + infinitivo: Rompeu a chorar. O rapaz pegou a berrar coma un tolo.
Comezar / Empezar / Poñerse a + infinitivo: Comezou a chover hai un pouco.
Dar en + infinitivo: Deu en dicir que non era certo.

e) Perífrases terminativas

Expresan unha acción que se achega ao seu termo.

Chegar a + infinitivo: O reo chegou a confesar o crime.
Acabar / Rematar / Terminar por + infinitivo: Acabou por saberse todo.
Acabar / Rematar / Terminar + xerundio: Rematou estudando.

Preguntas frecuentes

Que é unha perífrase verbal?

Unha perífrase verbal é unha construción formada por un verbo auxiliar conxugado e un infinitivo, xerundio ou participio, que funcionan como un único predicado. O documento clasifícaas segundo o seu valor temporal, modal ou aspectual.

Cal é a diferenza entre haber que e ter que?

Ambas indican obriga. O documento inclúe as dúas entre as perífrases modais de obriga, con exemplos como 'Hai que mellorar os resultados' e 'Temos que superar os rivais'.

Que valor expresa a perífrase acabar de + infinitivo?

Expresa unha acción perfectiva, é dicir, unha acción xa concluída. O exemplo do texto é 'Acabou de traballar ás nove'.