Hinduismoa: sarrera, jainkoak eta kontzeptu gakoak

Hinduismoa

Sarrera

• Duela 4000–3500 urte
• Mota asko daude
• 700.000.000 jarraitzaile
• Ez dago fundatzailerik
• Izena Indus ibaia(tik) dator
• India, Sri Lanka, Nepal, Bangladesh eta Maurizioan egon ohi da
• Meru mendia
• Ganges ibaia sakratua
• Benares ibaia (Benares/Varanasi loturarekin)
• Vedismoa (antzinakoa) eta forma modernoak daude
• Ez dago agintari edo arau bakar bat; tradizioa da lege
• Testu vedikoak
• Denbora ziklikoa
• Panteista eta politeista

Hinduismoaren jainkoak

• Jainkoak:
  • Elementuen eta indar jainkotu(en) emaitza.
  • Ongiaren eta gaizkiaren ekarlea.
  • Kastak, familia… bakoitzak bere jainkoa, kultura eta jaiak ditu.

Visnu

• Babeslea eta munduaren oreka eusten duena.
• Gezi eta arkuak dituen gerlariaren ezaugarriak.
• Emaztea: Lakshmi, babeslea.
• Munduaren oreka eusten duen jainko babestlea.

Siva

• Susaoko/«suk» zirkuluan deabrua zapaltzen, tanborra eta tridentea erabiliz.
• Munduaren suntsitzailea.
• Denboraren jainkoa.

Brahma

• Absolutuaren pertsonifikazioa.
• Lau buru ditu.
• Jainko sortzailea; jakintzaren eta arteen babeslea.
• Sakristea / sastren sorlea (tradizioaren arabera).

Erlijioen sustraiak

• Animismoa oinarritzat.
• Trimurtia eta bestelako sinismenak.
• Gizartea: nekazari eta abeltzaina.
• Behia sakratua: baketsu eta emankorra; ez biolentziaren espiritua haragiztaturik.

Kastak

• Arioak (beste kultura, hizkuntza)
• India + Iran arteko eraginak
• Sortu: Varna = kastak
• = Jati

Erlijioa eta pentsamendua

• Hinduismoa bizimodu bat da.
• Atman: jainkozko zati bat, gorputzari atxikia; energia hori askotan bere kastaren alde erabiltzen da.
• Brahman: esentzia, arima, energia unibertsala. Atman eta Brahman harreman filosofikoa garrantzitsua da.
• Samsara: Brahmanekin elkartu arteko etengabeko biraka; transmigrazioa. Askatasuna lortzea = moksha.
• Karma: norberaren ekintzen emaitza.
• Dharma: munduko ordenari eusten dion legea; bakoitzaren jokabide moralak oreka horren parte dira, eta zailtasunak dira oreka mantentzeko.
• Yoga: helburua Brahmanarekin arima bat egitea; gorputzaren eta arnasketen kontrola eta praktika espirituala.

Heriotza

• Heriotza hurbil dagoenean, sinesdunek askotan Varanasira (Benares) joaten dira bertan hil eta errautsak Ganges-era botatzeko.

Testu nagusiak

• Vedak: formula liturgikoak, zeremonietako arauak…
• Upanishadak: azalpen filosofikoak