Inkomensverdeling en Ongelijkheid: Begrippen en Oorzaken Verklaard

Inkomensvorming en Herverdeling

Het proces van inkomensvorming en de daaropvolgende herverdeling kan als volgt worden weergegeven:

• Primair inkomen
• - Sociale bijdragen
• - Belastingen
• + Sociale uitkeringen
• + Subsidies / toeslagen
• = Secundair inkomen
• + Collectieve goederen en diensten
• - Kostenverhogende belastingen
• = Tertiair inkomen

Inkomensverdeling in de Economie

De som van alle inkomsten van een land gedurende een jaar heet het nationaal inkomen. Als je dat nationaal inkomen op 100% stelt, kun je relatief bekijken hoeveel inkomen er over de verschillende inkomenscategorieën wordt verdeeld. Dit noemen we de categoriale inkomensverdeling.

Berekening van de categoriale inkomensverdeling

• Loonquote = (loonsom / nationaal inkomen) * 100%
• Interestquote = (interest / nationaal inkomen) * 100%
• Winstquote = (winstsom / nationaal inkomen) * 100%
• Pachtquote = (pachtsom / nationaal inkomen) * 100%

Personele inkomensverdeling

De verdeling van inkomens over personen, zonder rekening te houden met de oorsprong, heet de personele inkomensverdeling. Bij de secundaire en tertiaire inkomensverdeling heeft de overheid een herverdeling toegepast.

De beste vergelijkingsbasis is het equivalent netto belastbaar inkomen. Hierbij worden inkomens van klein naar groot gerangschikt en opgedeeld in tien gelijke delen: de decielenmethode. De decielspanning geeft vervolgens aan hoeveel keer de rijken meer verdienen dan de armen door het rijkste deciel te vergelijken met het armste deciel.

Oorzaken van Inkomensongelijkheid

De oorzaken van inkomensongelijkheid zijn divers en kunnen elkaar versterken. Naast factoren als 'geluk' spelen de volgende elementen een rol:

• Persoonlijke eigenschappen: Geslacht, IQ, EQ, inzet, talent, initiatief, diploma, karakter en voorkomen.
• De arbeidsmarkt: Vraag en aanbod van arbeidskrachten, anciënniteit, productiviteit, toegevoegde waarde van de sector, locatie en grootte van het bedrijf.
• Vermogen: Personen met een groter vermogen vergroten hun inkomen via interest, dividenden en verhuurinkomsten. Dit fenomeen staat bekend als het mattheuseffect.
• Sociaal milieu: Mensen uit kansarme milieus hebben vaak een lager inkomen, terwijl mensen uit kansrijke milieus vaker hogeropgeleid zijn en betere toegang hebben tot netwerken en gezondheidszorg.

De Genderloonkloof

Het verschil tussen het gemiddelde loon van een man en dat van een vrouw noemen we de genderloonkloof:

Genderloonkloof = (uurloon mannen - uurloon vrouwen) / uurloon mannen

Oorzaken van de loonkloof

• Deeltijds werk: Vrouwen besteden meer tijd aan onbetaald werk (kinderopvang, huishouden), waardoor er minder tijd overblijft voor betaald werk.
• Loopbaankeuze: Loopbaankeuzes worden vaak beïnvloed door gezinszorg en verantwoordelijkheden, zoals loopbaanonderbreking voor medische bijstand.
• Sector van tewerkstelling: Ongeveer 30% van de loonkloof komt doordat vrouwen oververtegenwoordigd zijn in sectoren met lagere lonen, zoals de zorg, verkoop of het onderwijs.
• Functie: Er zijn minder vrouwelijke managers, en zij worden vaak ook lager ingeschaald dan hun mannelijke collega's.