Ipuin motak: sailkapena eta ezaugarriak

Ipuin motak gaiaren arabera

Ipuinak sailkatzeko irizpideak askotarikoak izan daitezke: narrazioan agertzen diren pertsonaiak, kontakizunaren helburua, zuzendutako publikoaren adina, erabiltzen den hizkuntza edo bestelako irizpideak kontuan hartuta. Ipuin gehienek antzekotasun batzuk dituzte, eta, beraz, zaila izan daiteke gaiaren arabera sailkatzea. Sailkapen hauek izan daitezke:

• Maitagarrien ipuinak
• Ipuin herrikoiak
• Ipuin mitikoak
• Alegiak
• Elezaharrak edo epopeiak
• Abentura-kontakizunak

Maitagarrien ipuinak

Maitagarrien ipuinak: normalean emakumezko pertsonaia magikoak edo naturaz gaindikoak agertzen dira. Hortaz, magia eta fantasia munduan gertatzen dira, muga geografikorik eta denborazkorik gabe. Ipuin horiek, oro har, amaiera zoriontsua izaten dute. Liburu honen egitura ohikoena da: intriga sortu, egoera konpondu eta amaiera zoriontsua. Adibidez: Txanogorritxu, Asto-larrua…

Ipuin herrikoiak

Ipuin herrikoiak: eskualde eta herri guztietan aurkitzen dira; anonimoak izaten dira eta ahoz transmititzen dira. Ahozko tradizioak eragin handia izan du beren forma eta edukiaren bilaketan. Adibidez: Edurne Zuri, Hansel eta Gretel…

Alegiak

Alegiak: protagonista gehienetan animaliak dira; animalia bakoitzak rol edo ezaugarri soziokultural bat betetzen du (adibidez, azeriak zuhurtasuna, otsoak gaiztakeria). Xedea satirikoa eta metaforikoa izaten da, eta amaieran ikasbide morala edo erabilgarria eskaintzen dute. Adibidez: Erroia eta Azeria.

Ipuin mitikoak edo kondairazkoak

Ipuin mitikoak edo kondairazkoak: gertaera misteriotsuak eta sinbolikoak azaltzen dituzte, maiz mitoetan oinarrituta. Pertsonaiek heroitasun edo ezohiko proba batzuk gainditzen dituzte, eta egoera ezinezkoak edo fantastikoak ebazten dituzte.

Bat-bateko ipuinak

Bat-bateko ipuinak: inprobisazioaren bidez sortutako kontakizunak izaten dira; haurrak lasaitzeko, irakasteko edo dibertitzeko erabiltzen diren baliabideak dira. Hurbiltasun pertsonalizatua sortzen dute: beldurra dagoenean lasaitzen dute, gatazka afektiboak daudenean entretenitzen eta ardurak arintzen dituzte.

Ipuin tradizionalak

Ipuin tradizionalak: zaila da beren jatorria kokatzea, baina badakigu antzinatik existitzen direla. Ezjakintasunagatik edo bestelako arrazoiengatik, naturako egoerak modu sinboliko eta mitikoan azaltzen zituzten narrazioak izan ziren sarritan. Pertsonaiek modu fantastikoan kontatzen dute bizi izandakoa, desiratutakoa edo gertatutakoa.

Ahoz aho zabaldu direnez, denborarekin aldatu egin dira ipuinak, eta talde sozial bakoitzak bere egokitzapenak egin ditu. Lehenengo etapetan, maiz helduak izaten ziren hartzaile nagusiak.

Oharra: testu honetan mantendu dauden eduki guztiak zuzendu eta egokitu dira ortografia, gramatika eta maiuskulen aldetik; era berean, egitura eta formatua hobetu dira SEO eta erabilgarritasunari begira.