Jakintza Motak eta Metodo Zientifikoak

Jakintza eta Ezagutza

JAKINTZA: Bere etimologia latinezko sapere-tik dator. Gauzak jakitea, ahozkozatzea, dastatzea eta haien osagaiak betetzea da. Jakintzaren kontrakoa ezjakintasuna da.

EZAGUTZA: Gauzen egoera antzematea duen jarduera.

EZAGUTZA MAILA: Ezagutza sailkatzeko eta objektibotasuna emateko ezagutza.

EZAGUTZAREN POSIBILITATEA: Baliabideak izatearen araberakoa da.

Jakintza Motak

MITIKOA

Pertsonaien bidez azaltzen dituzte unibertsoaren, zibilizazioaren eta gizarte-antolaketaren jatorriak. Gauza guztien hasiera pertsonai batzuekin. Mitoen kontrakoa ipuinak dira.

LITERATURA-JAKINTZA

Emozioa, hizkuntza idatziaren bidez sortutako egoerak. Errealitatearen imitazioa da. Gerta daitekeena kontatzen du. Emozioa ematen dio.

Paradigma ZIENTIFIKOA

Benetan ezagutzen zarenaz arduratzen da. Egileen zergatia bilatzen du. Metodoak: Hipotetiko-deduktiboa, formala eta giza zientzietakoa. Zorrotza eta sistematikoa da. Erabilera: Legeak formulatuz eta egia ikertzeko hipotesia.

TEKNIKOA

Giza beharrak asetzeko, ingurumena aldatzeko gaitasuna duten tresnak egitea. Ingurunea aldatzeko gaitasuna duen jakintza. Gauza jakin batzuk ekoizteko erabiltzen da (Logikoa da).

TEKNOLOGIKOA

Teknika erabiltzeko modua. Haren balioaren klabea efizientzia da. Giza nahiak asetzeko errealitatearen zati bat eraldatzeko erabilera du.

TEKNOZIENTIFIKOA

Mundu materialari buruzko egiaren bilaketa (nola dagoen egina bilatzea). Ezaugarriak: Bioteknologia eta komunikazioa garatu eta energia eta material berriak erabiltzea. Sinbologia robotika.

FILOSOFIKOA

Errealitatearen begirada aldatzea. Arrazoi baten baliogarritasuna neurtzeko. Zorrotza eta kritikoa da.

KOBAZULOAREN MITOA

Gizakia ezagutzarekiko duen egoerarena. Honekin Platonek bi munduen izatearen bere teoria azaltzen du: alde batetik mundu sentikorra (zentzumenen bidez ezagutzen duguna) eta ideien mundua (arrazoimenaren bitartez lortzen dena).

Aurreiritzia izatea errealitatearen hainbat modu ikusteko eta hauek interpretatzeko.

Metodoak eta Prozesuak

METODOA

Erabiltzen da inguratzen garena ezagutzeko, eguneroko arazoetatik ateratzeko, gauzak egiteko modua aurkitzeko eta errealitatea enfrentatzeko. Analizatzeko, arrazoitzeko eta mekanismo batekin identifikatzeko proposamena.

FENOMENOA

Eskaune unibertsal eta aldaezinak. Legeak eta hipotesiak egitean duten gertaera. Ondorioen arabera hauek daude:

• Paranormalak: Azalpen zientifikoa ez daukana.
• Biologikoak: Izaki bizidunen aldaketekin erlazionatuta dago.

HIPOTESIA

Formulatutako teoriak ondorio fidagarriak ateratzeko. Espekulazio bat da, proposatzen dena emandako datuekin eta informazioarekin, arazo baten irtenbide posible gisa.

BAIEZTAPENA

Gertaerak egiten duen hipotesi deduktiboa. Pertsona bati baimentzen dio argudio edo iritzi batekin ados egotea eta adostasun hau adieraztea.

LEGEA

Zientzia-komunitateak onartzen dituenean eta esperientziak baieztatzen direnean lege bihurtzen dira. Gizartean kaos bat ez egoteko.

TEORIA

Eskaune unibertsal deduktiboak dira. Horietatik deduzitzen dira zientzia bateko lege guztiak, eta horiei esker formulatzen dira lege berriak.

INDUKZIOA

Esperientziaren datuetatik abiatuz baieztapenak sortzen dira. Legeak eratu eta egiaztatu.

DEDUKZIOA: Baieztapenen frogapena, konprobatzea nondik atera den emandako baieztapena.

FALTSAZIOA

Hipotesia ezeztatzen duena. Gezurra.

PARADIGMA ZIENTIFIKOA

Denboraldi batean egindako praktiken multzoari deritzo, zientzia eboluzionatzeko erabiltzen da.

IRAULTZA ZIENTIFIKOA

Paradigma aldaketak.

ANARKISMO EPISTEMOLOGIKOA

Errealitatea azaltzeko modu bat. Askatasun.

Metodo Zientifiko Zehatzak

METODO HIPOTETIKO-DEDUKTIBOA

Arazoren bat proposatuta, hipotesiak sortu eta ondorioak eman. Lege berriak sortzean lege orokor bat sortzeko.

METODO ENPIRIKO-ANALITIKOA

Gizartean metodo zientifikoak erabili. Gizarte fenomenoak sortzen dituzten kausak ezagutzea.

HERMENEUTIKOA

Interpretatzea. Gizarte-fenomenoak ulertzea fenomenoen zentzuaren bidez.

KRITIKO-ARRAZIONALA

Zientzia beti dauka arrazoia (filosofikoaren kontrakoa).

ZIENZIAREN BENETAKO ZENTZUA

Logikari eusten dion metodoa.

FALAZIAK

Gauza bat erreala dirudiela baina ez.

Empirismo: Zentzumenen bidez ezagutzak interpretatu daitezke.