Jean Piaget: Adimenaren garapena eta etapak

Adimena: Jean Piageten ikusmoldea

Adimenaren ikusmolde ebolutiboa Jean Piaget psikologo, biologo eta epistemologo suitzarrari zor zaio.

Erreflexu eta eskemen oinarria

Gizaki jaioberriak erreflexu batzuk baino ez ditu jokabide guztiak osatzeko. Erreflexua jokabide unitate sinpleena da; kanpoko estimuluari emandako erantzun ez‑borondatezko edo automatikoa da. Erreflexuak jaiotzetik datoz, eta horien artean nagusiak dira zurgatzea, oratzea edo herrestan ibiltzea. Hemendik hasten da haurrak bere adimena eta ezagutza eraikitzea.

Hasierako erreflexuek eskema bat sortzen dute. Adimenaren garapena eskema berrien eta egokitzapen prozesuen bidez gertatzen da. Eskemak ez dira finkoak; etengabe aldatzen dira, eta nahiz eta hasieran praktikotasun handiagoa izan, gero sinbolikoagoak bihurtzen dira hizkuntza ikasten den heinean. Hemen 'eskema' hitzak pentsamenduaren egitura mentalak adierazten ditu.

Haurra nerabe bilakatu arteko bidea egin behar da, eta etapa nagusi batzuk bereizi daitezke: sentsomotorra, operazio konkretuak eta operazio formalak.

Piageten taula (laburpena)

Sentsomotorra: hasierako bi urteak

• Aldia: sentsomotorra
• Adin tartea: bizitzako lehen bi urteak
• Ezaugarriak:
  • Sentsazio desberdinen koordinazioa
  • Helburuen eta bitartekoen arteko bereizketa (15 hilabete inguruan)
  • Objektuen iraunkortasuna (18 hilabete inguruan)
  • Adimen praktikoa; haurra sentitzen eta egitean zentratzen da
• Faktorea: nerbio sistemaren heldutasuna

Aurreoperazioaldia: 2–7 urte

• Aldia: aurreoperazioaldia (intuiziozko pentsamendua)
• Adin tartea: 2–7 urte
• Ezaugarriak:
  • Animismoa
  • Artifizialtasunaren sinesmena
  • Egozentrismoa
• Faktorea: errealitatearekin harremanetan jartzea

Operazio konkretuak: 7–12 urte

• Aldia: pentsamendu zehatzak (operazio konkretuak)
• Adin tartea: 7–12 urte
• Ezaugarriak: pentsamendu zehatzen bidez haurra mundua sailkatzen eta antolatzen hasten da
• Faktorea: errealitatearekin harremanetan jartzea

Operazio formala: 12 urtetik aurrera

• Aldia: operazio formalak
• Adin tartea: 12 urtetik aurrera
• Ezaugarriak:
  • Pentsamendu formalak: subjektua ondorioak ateratzeko gai da
  • Pentsamenduaren heldutasuna adierazten da
• Faktorea: sozializazioaren eta ingurumenaren eragina (faktoreen oreka)

Oharrak eta osagarriak

Puntu hauek originaleko informazioaren eguneraketa eta zuzentzea dira: adin‑tarteak eta ezaugarriak hainbat iturrietan desberdin azaltzen diren arren, hemen jasotakoak Piagetek proposatutako ikuspegi ebolutiboaren laburpen praktikoa dira.

Itzulpen eta zuzenketak: ortografia, gramatika eta maiuskulen erabilera egokitu dira, edukia ezabatzen edo laburbiltzen ez delarik; testu osoa mantendu da edukitzeko xedearekin, baina egitura HTML eta egitura logikoago batean antolatuta SEO eta irisgarritasun hobekuntzarako.