Kontzertu Ekonomikoaren Indargabetzea Bizkaian eta Gipuzkoan (1937)

1937ko Dekretua: Bizkaiko eta Gipuzkoako Kontzertu Ekonomikoak

1. Testuaren aurkezpena eta sailkapena

Testuaren sailkapenari dagokionez, ezaugarri hauek ditu:

• Maila: Lehen mailako testu historikoa da.
• Forma: Juridikoa, lege-dekretu bat baita.
• Edukia: Ekonomikoa, Euskal Herriko Kontzertu Ekonomikoen deuseztapen partziala (Bizkaian eta Gipuzkoan) jasotzen baitu.
• Helburua: Publikoa da, eta xede du bi probintziei zergak jasotzeko eskubidea kentzen zaiela adieraztea.

Burgosen berretsi zen 1937ko ekainaren 23an, eta hurrengo egunean, ekainaren 24an, argitaratu zen. Nazio-esparruko testua da, Bizkaiari eta Gipuzkoari zuzendua.

Egilea: Francisco Franco (1892-1975)

Francisco Franco Toledoko Infanteria Akademian ikasi zuen militar bat izan zen. Marokoko Gerran parte hartu zuen, eta han jeneral gradua lortu zuen. Lerrouxen gobernuak Asturiasko 1934ko iraultza erreprimitzera bidali zuen. Azañaren gobernuak, mesfidati, Kanarietara bidali zuen, eta handik batu zen 1936ko uztailean Errepublikaren aurka altxatu ziren militarrekin. Kanarietatik Marokora joan zen, bertako tropen gidaritza hartzeko. 1936ko irailaren 29an, Burgoseko Defentsarako Batzorde Nazionalak gobernuburu izendatu eta armadaren agintaritza osoa eman zion. Ahalmen horiekin sinatu zuen dekretu-lege hau.

2. Testuaren analisia

Ideia nagusia

Testuaren ideia nagusia da 1937ko uztailaren 1etik aurrera Gipuzkoako eta Bizkaiko aldundiekin itundutako Kontzertu Ekonomikoak indargabetuta geratuko direla. Hitzaurrean, erregimen frankistak neurri hori hartzeko erabilitako justifikazioak azaltzen dira, gerra irabazi ondoren bere boterea legitimatzeko erabiliko zituen argudio berberak.

Dekretuaren argudioak eta haien kritika

Lehenengo argudioa: Pribilegioa

Dekretuak Kontzertu Ekonomikoa pribilegiotzat hartzen du, bi arrazoi emanez: batetik, probintziei ematen zien autonomia zabala, eta, bestetik, Estatuari egiten zioten ekarpen txikiagoa. Hau, ordea, ez da egia:

• Kontzertua ez zen pribilegio bat, legez ezarritako eskubide bat baizik, Cánovasen garaitik ezarrita eta Errepublikako Autonomia Estatutuan berretsita baitzegoen.
• Ekarpen ekonomikoa ez zen txikiagoa; jasotako zergen arabera ordaintzen zen kupoa, beste probintzien antzera.

Bigarren argudioa: Traizioa

Testuak dio Kontzertu Ekonomikoak eskuzabaltasunez eman zirela, eta Gipuzkoari eta Bizkaiari "Mugimendu Nazionalaren" aurka altxatzea leporatzen die. Horretarako, traizio hitza erabiltzen du. Paradoxikoki, demokratikoki ezarritako Errepublikaren aurka altxatu zirenak izan ziren legalitateari traizio egin ziotenak.

Hirugarren argudioa: Probintzia "leialak" eta "traidoreak"

Azkenik, dekretuak Gipuzkoa eta Bizkaia, Araba eta Nafarroarekin alderatzen ditu. Lehenengo biak Errepublikari leial eutsi zioten; Araba eta Nafarroa, aldiz, hasieratik bat egin zuten konspirazio militarrarekin eta estatu-kolpearekin. Hori dela eta, erregimenak azken bi horiek saritzea erabaki zuen, haien berezitasun fiskala mantenduz, eta Bizkaia eta Gipuzkoa "probintzia traidoretzat" jo zituen, zigor gisa Kontzertua kenduz.