Langileen ordezkaritza eta sindikatuak: eskubideak eta arauak

Langileen ordezkaritza enpresan

Ordezkari unitarioak: langileen eta enpresako batzordearen ordezkariak dira, langileek hauteskunde bidez aukeratuak. Enpresako plantillak aukeratzen dituenean, plantilla osoaren ordezkari izaten dira.

Ordezkari sindikalak: sindikatu-ordezkariak eta sindikatu-sekzioak enpresaren barruan dauden sindikatuek aukeratutako langileak dira. Sindikatu horren ordezkari izango dira bakarrik, ez langile guztiena.

Unitate-ordezkariak

Hauteskunde bidez aukeratutako ordezkariak dira. Langile-plantak aukeratzen dituenean, plantila osoaren ordezkari izaten dira, sindikatuek aukeratutako ordezkarien aurka, zeinak sindikatu jakin baten ordezkari bakarrik baitira.

Hauteskundeak eta ordezkaritza

• Hauteskundeak: 4 urtean behin egiten dira.
• Hautagarriak: 18 urte baino gehiago dituzten langileak, gutxienez 6 hilabeteko antzinatasunarekin.
• Bozkatzaileak: 16 urte baino gehiago dituzten langileak, gutxienez hilabeteko antzinatasunarekin.
• Enpresan gutxienez 50 langile badaude, enpresako batzordea eratu behar da.
• 50 langile baino gutxiago badaude, 1 eta 3 langile-ordezkari artean aukeratu daitezke.
• Botoen %5 baino gutxiago lortzen duen hautagaiak ez du ordezkaritzarik lortuko.

Langile-ordezkariak eta batzordeak

• Langile-ordezkariak: 50 langile baino gutxiago dituen lan-zentro batean langileen ordezkariak dira.
• Enpresako batzordea: 50 langile baino gehiago dituzten lan-zentroetan derrigorrez eratu behar den erakundea da.
• Batzorde konjuntua: hornidura bera duten edo udalerri mugakideetan dauden lan-zentroek, 50 langile lortzen ez badute, guztira batuz gero 50 langile lortzen badituzte, enpresako batzordea eratu dezakete zentro guztietarako.
• Zentroarteko batzordea: enpresa-batzorde batzuk daudenean, haien ordezkariek osatutako batzorde bat eratu daiteke.
• Enpresako batzordea (EEE): gutxienez 100 langile dituzten enpresetan eta Europako estatuetan jarduten dutenetan.

Batzordeen eskumenak eta bermeak

Eskumenak: enpresaren informazioa jaso, enpresaren kontsultak egin, eta araudia betetzen dela zaindu.

Bermeak: ordezkariek ezin dute kaleratuak izan, ezta zigortuak edo bereizkeriaren biktima ere. Prozedura okerra izanez gero, kaleratzea ezeztatu daiteke, kalte-ordaina jasotzen bada eta enpresara itzultzen ez bada. Iraunkortasun-lehentasuna, iritzia adierazteko askatasuna eta ordu-eskubidea dute.

Sindikatuak

Sindikatuak: langileen interesak defendatu eta sustatzeko elkarteak dira, lan-baldintzak hobetzeko helburuarekin.

Sindikatuen antolaketa eta finantzaketa

Antolaketa: barne-antolaketak demokratikoak izan behar dira.

Finantzaketa: afiliatuen kuotetatik, laguntzetatik eta jasotzen dituzten diru-laguntza publikoetatik.

Nor izan daiteke afiliatu? Kontu ajeko langileak, langabetuak, erretiratuak, inaktiboak eta kontu propiokoak.

Nor EZ? Epaileak, magistratuak, fiskalak, indar armatuetako kideak eta segurtasun-indarretakoak.

Ordezkaritza maila mailaka

• Estatu mailako sindikatu nagusiak: hauteskundeetan ordezkarien %10 baino gehiago dituztenak, eta gutxienez 10 kidek osatutako batzordeak dituztenak.
• Autonomia mailako sindikatu nagusiak: autonomia erkidegoan ordezkarien %15 baino gehiago dituztenak, eta 1.500 ordezkari baino gehiago dituztenak.
• Sindikatu ordezkatzaileak: funtzio jakin bat lortu duten sindikatuak.

Sindikatu-sekzioak eta sindikatu-ordezkariak

Sindikatu-sekzioak: enpresa barruko sindikatu bateko afiliatu guztiak dira. Iragarki-taula bat eta lokal bat izateko eskubidea dute, eta hitzarmenak negoziatzeko eskubidea.

Sindikatu-ordezkariak: enpresa barruko sindikatu bateko ordezkariak dira, afiliatuek aukeratuta, eta ordezkaritza bakarrik sindikatu horrentzat. Gutxienez 250 langile dituzten enpresetan.

Greba

Greba politikoa: soilik greba politikoak debekatuta daude, eta legez kanpokoak dira politika-motibazioz egindakoak. Legezkoa da, ordea, botere publikoen aurkako greba ekonomiko, sozial eta laboralak egitea.

Eguneko greba: elkartasun-grebak debekatuta daude.

Indarrean dagoen hitzarmena aldatzeko greba: hitzarmen batean jada itunduta dagoen gauzaren aldaketa eskatzen ez duen greba izan behar du.

Greba-abusuak

• Greba errotatiboa: beste langileen lana paralizatzea.
• Tapoi-estrategia, zeloko grebak edo erregelamenduzko grebak.
• Japoniar grebak.