Lokomozio-aparatua: Eskeleto- eta Gihar-sistemak
Clasificado en Deporte y Educación Física
Escrito el en 
vasco con un tamaño de 5,6 KB
Lokomozio-aparatua
Lokomozio-aparatua edo eskeleto- eta gihar-sistemari esker mugi dezakegu gorputza. Eskeleto-sistemak eta gihar-sistemak osatzen dute.
Eskeleto-sistema
Eskeleto-sistema hezurrek, giltzadurek eta lotailuek osatzen dute. Mugimenduan esku hartzeaz gain, beste funtzio batzuk betetzen ditu:
- Gorputzari forma ematea eta haren pisuari eustea.
- Barne-organoak babestea.
- Kaltzioa eta fosforoa pilatzea.
- Hezur-muinean odol-zelulak sortzea.
Gihar-sistema
Gihar-sistema eskeleto-giharrek osatzen dute. Tendoiek eta giharrek ere osatzen dute.
Sistemen banaketa
- Eskeleto-sistema: Burua, enborra eta gorputz-adarrak.
- Gihar-sistema: Aurreko barne-muskulatura, aurreko kanpo-muskulatura, atzeko barne-muskulatura eta atzeko kanpo-muskulatura.
Eskeletoa
Eskeleto axialak eta eskeleto apendikularrak osatzen dute.
Eskeleto axiala
Buruezurrak, aurpegiko hezurrak, kaxa toraxikoa eta bizkarrezurra osatzen dute.
- Buruezurra: Frontala, parietalak, tenporalak eta okzipitala. Entzefaloa babesten du.
- Aurpegiko hezurrak: Sudur-hezurra, goiko masailezurra eta beheko masailezurra (baraila). Zentzumen-organoak babesten dituzte.
- Kaxa toraxikoa: Bularrezurra, benetako saihets-hezurrak (7), saihets-hezur faltsuak (3) eta saihets-hezur flotatzaileak (2). Organo handiak babesten ditu.
- Bizkarrezurra: Lepoaldea (7 orno), bizkarraldea (12 orno), gerrialdea (5 orno), eskualde sakroa (5 orno soldatu) eta uzkornaldea (4-5 orno). Bizkarrezur-muina babesten du.
Eskeleto apendikularra
- Sorbalda-gerrikoa: Klabikula eta omoplatoa edo eskapula.
- Goiko gorputz-adarra: Besahezurra, kubitua, erradioa, karpoa, metakarpoa eta falangeak.
- Pelbis-gerrikoa: Iliona, pubisa eta iskiona.
- Beheko gorputz-adarra: Izterrezurra (femurra), belaunezurra, berna-hezurra (tibia), peronea, tartsoa, metatartsoa eta falangeak.
Hezurren ezaugarriak
Organo bizi eta gogorrak dira; kaltzioz, fosforoz eta kolagenoz eratuta daude.
| Hezur laburrak | Hezur luzeak | Hezur lauak |
|---|---|---|
| Kubikoak edo biribilduak dira. Adibidez: ornoak eta karpo-hezurrak. | Luzangak eta zilindrikoak dira; mugimendu-funtzioak dituzte. Adibidez: gorputz-adarretako hezurrak. | Plaka formakoak, kurbatuak edo lauak dira; babes-funtzioa dute. Adibidez: omoplatoa eta buruezurreko hezurrak. |
Hezur luzeen atalak
- Hezur-ehun arola: Epifisian eta hezur gehienen barnealdean dago.
- Hezur-muin gorria: Odol-zelulak sortzen ditu.
- Hezur-muin horia: Ehun adiposoa da.
- Hezur-ehun trinkoa: Kanpoaldean dago eta zurruntasuna ematen du.
- Hazkuntza-kartilagoa: Metafisian dago; handik hazten dira hezurrak.
Giltzaduren sailkapena
Bi hezur elkarrekin lotzen dituzten egiturak dira.
- Mugikorrak: Mugimendu handia ahalbidetzen dute. Osagaiak: giltzadura-barrunbea, likido sinobiala, kapsula sinobiala, giltzadura-kartilagoa, meniskoak eta lotailuak.
- Erdi-mugikorrak: Mugikortasun mugatua dute (adibidez, ornoen artean). Ornoarteko diskoek talkak arintzen dituzte.
- Finkoak: Hezurren arteko lotura oso sendoa da, sutura izenekoa (adibidez, sutura frontoparietala).
Eskeleto-giharrak
Banaketa anatomikoa
- Buruko eta lepoko giharrak: Mimika-giharrak (frontala, sudurrekoak, bukzinatzaileak, irri-giharrak, orbikularrak), maseteroa eta esternokleidomastoideoa.
- Enborreko giharrak: Bularreko gihar handiak, abdomeneko gihar zuzenak, trapezioak, bizkar-gihar handiak eta diafragma.
- Gorputz-adarretako giharrak: Deltoideak, bizepsa, trizepsa, koadrizepsa eta ipurmasaileko giharrak.
Giharren egitura eta motak
Gihar-ehun ildaskatuz eratuta daude, faszikulutan antolatuta. Muturretan tendoi bihurtzen dira.
- Triangelu formakoak: Zabalak dira (adibidez, bularreko gihar handia).
- Fusiformeak: Ardatz formakoak (adibidez, bizepsa).
- Orbikularrak: Zulo baten inguruan daude (adibidez, betazaletakoak).
Funtzionamendua eta Osasuna
Giharrak uzkurtzean eta erlaxatzean sortzen da mugimendua. Noranzko berean lan egiten dutenean agonistak dira, eta kontrakoan antagonistak.
Lokomozio-aparatuko arazoak
- Osteoporosia: Hezur-masa galtzea.
- Artritisa eta Artrosia: Giltzaduren hantura edo degenerazioa.
- Gihar-kontraktura: Oharkabeko uzkurdura iraunkorra.
- Zaintiratua, Lokadura eta Haustura: Kolpe edo mugimendu okerren ondorioak.
- Disko-hernia eta Menisko-haustura: Bizkarrezurreko edo belauneko lesioak.
Ohitura osasungarriak
- Dieta osasungarria eta orekatua izatea.
- Jarrera egokia mantentzea.
- Aldian-aldian ariketa fisikoa egitea.