Lurraren Barne Dinamika: Bolkanismoa, Lurrikarrak eta Beroa

Lurraren Barne Dinamika eta Fenomeno Geologikoak

1. Barne Beroa eta Gradiente Geotermikoa

Lurraren gainazaletik barrualdera sakondu ahala, tenperatura pixkanaka igotzen joaten da.

• Gradientea: Tenperaturak Lurraren gainazaletik barrualdera duen hazkundea.
• Adibidea: Gainazaletik hurbil, kilometro bakoitzeko 30ºC igotzen da tenperatura.

2. Higidura Geologiko Nagusiak

Lurrazalaren higidurak bi motatakoak izan daitezke:

• Kontinenteen Jitoa: Kontinenteen higidura horizontalak eta motelak dira.
• Isostasia: Lurrazalaren higidura bertikalak eta geldoak izaten dira. Leku batzuetan lurrazala hondoratu edo altxatu egiten da.

3. Bolkanismoa eta Magmaren Jatorria

Bolkanismoa Lurrazalaren barruan urtutako harriak gainazalera irtetea eragiten duen fenomenoa da.

Magmaren Sorkuntza eta Igoera

Lurrazalaren zenbait lekutan harriak urtu egiten dira, magma sortuz.

• Magma: Harri urtu eta gasen nahasketa da. Lurrazalaren barruan sortzen da.
• Magma hori Lurraren gainazalerantz igotzen da. Harri urtuak inguruko harri solidoa baino arinagoak direlako, igotzeko erraztasuna du.
• Igotzean, inguruko harriak puskatzen ditu. Zartadura batean kanpora irteteko bidea aurkitzen badu, sumendi erupzioa gertatzen da.
• Erupzioan gasak askatu egiten dira eta harri urtua edo laba isuri egiten da.

Laba eta Material Bolkanikoak

Laba: Magmak gasa galtzean sortzen den materiala da.

Laba egoeraren arabera sailkatzen da:

• Egoera Likidoa: Zenbat eta altuagoa izan tenperatura, orduan eta likidoagoa da, eta ondorioz, jariakorragoa.
• Egoera Solidoa (Piroklastoak): Hiru mota nagusi daude:
  1. Bonba Bolkanikoak: Handienak dira.
  2. Lapilliak: Legar finaren tamainakoak.
  3. Errauts Bolkanikoak: Harea lodiaren tamainakoak.

4. Sumendi Jardueraren Motak

Magmaren tenperatura zenbat eta altuagoa izan, orduan eta jariakorragoa izango da, eta gas horiek errazago ihes egingo dute. Hiru sumendi jarduera mota daude:

Hawaiiarra, Estromboliarra eta Bolkanikoa.

5. Lurrikarak eta Sismizitatea

Lurrikara Lurrazala bat-batean mugitzean edo haustean gertatzen den bibrazioa da. Lurrikarak Lurrazalaren mugimendu zakarrak eta laburrak dira.

• Hipozentroa: Lurrazala hausten den puntua da.
• Zenbat eta hotzagoak eta zurrunagoak izan hipozentroko harriak, orduan eta bibrazio handiagoak sortuko dira.
• Bibrazioa uhin sismikoen bidez hedatzen da harrian zehar.

Geologiaren Beste Fenomeno Batzuk

Lurraren Jatorria eta Eremu Magnetikoa

Atmosfera orain dela 4.000 milioi urte sortu zen, Lurraren gasak ihes egin zutenean.

Eremu Magnetikoa kanpoko nukleoan sortzen da, hura osatzen duen burdina urtua astintzen denenean.

Fenomeno Geotermikoak (Islandia)

Islandian, harri beroak sakonera txikian daude, eta horregatik zentral geotermikoak jar daitezke. Fenomeno hidrotermalak gertatzen dira, adibidez, Geiserrak.

Lurrazalaren arrailetatik sartzen den uraren ondorioz harrien tenperatura handitzen da.