Memoria, BIOS, sistema eragilea eta partizioak

Memoria motak

Registroak

Registroak: Kapazitatea gehienez 128 bit; exekutatzeko nanosegundo (ns) bat baino gutxiago behar du. Memoria txikienak dira. Ezin dira erosi ezta ordenagailuari gehiago txertatu.

Caché

Caché: Memoria eta CPUaren artean dago. RAMaren zati baten kopia bat izan daiteke, momentuan erabiltzen ari den informaziorako. Kapazitatea: 10 KB – 512 KB; bost nanosegundo (ns) edo gutxiago behar ditu exekutatzeko. Cache irakurtzea memoria irakurtzeko baino azkarragoa da.

ROM

ROM: Bertan BIOS kokatzen da.

RAM

RAM: Programa bat exekutatzen hasten denean, ordenagailuak behin eta berriz disko gogorrera jo beharko luke informazioa eskuratzeko eta ondo exekutatzeko; ordez, disko gogorrean egon beharrean RAM memoriara ekartzen ditu azkarrago exekutatzeko. Honek amaitzean (adibidez ordenagailua itzaltzean) RAM memoriatik informazioa ezabatzen da. Disko gogorrean, ordea, datuak gordeta mantentzen dira; RAM-ean dagoen informazioa kopia bat da momentuan exekutatzeko.

Disko gogorra

Disko gogorra: Ordenagailuan datuak gordetzen ditu betirako.

Sistema eragilea

Definizioa eta adibideak

Sistema eragilea: Programa edo software sorta bat da, ordenagailuaren baliabideak kudeatzen dituena eta erabiltzailearekin komunikatzeko bitartekari gisa funtzionatzen duena. Garrantzitsuenak: Linux eta Windows dira. OHARRA: Microsoft enpresa da.

Mono- eta multiusuario

Sistema eragile monousuarioa: bakarrik erabiltzaile bat egon daiteke konektatuta; adibidez, MS-DOS (pantaila beltza letra zuriekin).
Sistema eragile multiusuarioa: hainbat erabiltzailek aldi berean erabili dezakete; adibidez, Windows (multiautorizazioaren bidez eta inguruneetan erabilita).

Zer da BIOS-a?

BIOSaren funtzioa

BIOS-a: Ordenagailuan dagoen programa bat da. Hau ezin da kendu ezta berria ipin; pantaila urdina letra zuriekin agertzen den testean erabilgarria da. Ordenagailua testeatzeko erabiltzen da; bertan programa bat dago, ordenagailua pizten duena eta ordenagailuak zer konponente dituen irakurtzen duena.

Linux eta Windows instalatzean: partizioak

Zenbat partizio egin eta zergatik

Galdera: Linux eta Windows instalatu behar badituzu ordenadore batean, zenbat partizio egingo dituzu? Zein motatakoak? Zergatik.

Erantzuna: Gutxienez bi partizio primario egingo nituen. Sistema batek partizio primario bat behar du funtzionatzeko, eta kasu honetan bi sistema direnez, bi partizio primario. Beste bat datuak gordetzeko; sistema eragilea C partizioan egonda, birusak joaten direnean eta formateatzerakoan C partizioa ezabatzen denean D partizioan zeuden datuak gal ez daitezen komeni da datuen partizio bereizia izatea. (Originalean C eta D aipatzen ziren; hemen kontzeptu hori mantentzen da.)

Etxeko ordenagailu mota eta biltegiratzea

HDD eta SSD deskribapena

Etxeko ordenagailuak bi motatako disko nagusi izan ditzakete: HDD eta SSD.

• HDD: Ohikoenak dira; mekanikoak dira eta platerak eta buruak erabiltzen dituzte. Desabantaila nagusia kaltea jasateko mekanikagatik izan daiteke; abantaila nagusia prezio merkeagoa eta kapazitate handia izatea da. Orokorrean SATA konektorea erabiltzen dute.
• SSD: Txipez osatutako zirkuitu plaka dute; horregatik kalteei aurre egiteko denbora gehiago iraun dezakete eta abantaila nagusia errendimendu eta irakurketa/idazketa azkarragoa izatea da. Desabantaila nagusia prezioa izan daiteke, baina gaur egun kapazitateak eta prezioak hobetzen ari dira.

Software motak

ShareWare

ShareWare: Software mota bat da, dohainik erabil daiteke muga denbora baterako, adibidez 20 egun. Probatzeko programa da eta normalean ez da kode itxia eraldatu edo zabaltzeko asmoarekin ematen; muga-egoerak eta lizentzia-baldintzak aplikatzen dira.

FreeWare

FreeWare: Software mota hau dohainik izan daiteke. Kode askearen kasua ez da beti berdina: badaude kode itxiko freeware aplikazioak eta badaude kode askearekin (adibidez Linux eta askeagoak) etortzen diren aplikazioak; kodea libre bada, eraldatu daiteke.

Partizio motak

Primario eta Extendida

Bi motatako partizioak daude: primarioak eta extendituak (extented). Primarian gehienez 4 partizio egin daitezke; adibidez, C eta D primarioak izan daitezke. Extendidaren barruan partizio logiko gehiago sortu daitezke.

Beraz, guztira 4 partizio primario izan daitezke gehienez; nahi baduzu gehiago, laugarren primarioaren ordez extenditu bat egin eta ondoren bertan nahi dituzun partizio logikoak sor ditzakezu. Programa batzuk partizioak eta kopiak kudeatzeko: MiniTool, Wondershare... (originalean aipatutako programen izenak mantendu dira).