Merkatu Egiturak: Monopolioa, Oligopolioa eta Lehia Monopolistikoa

Merkatu-egiturak ekonomian funtsezkoak dira, eta enpresen portaera eta prezioen finkapena baldintzatzen dituzte. Jarraian, hiru merkatu-mota nagusi aztertuko ditugu: monopolioa, oligopolioa eta lehia monopolistikoa.

Monopolioa: Merkatu Bakarraren Nagusitasuna

Monopolioa merkatu-egoera bat da, non produktu bakarra dagoen eta enpresak sartzeko zailtasun handiak dauden. Horrek enpresa bakar baten nagusitasuna dakar.

Monopolioa Sortzeko Arrazoiak

• Ekoizpen-faktoreen kontrola: Enpresa batek erabat kontrolatzea ekoizpen-faktore bat edo ondasun jakin bat ekoizteko oinarrizko lehengaien iturri garrantzitsuenak. Adibidez, herrialde batean dagoen diamante-meategi bakarra kontrolatzen duen enpresa, monopolioa da.
• Patenteak: Patente bat izateak ere monopolio-egoera sortzen du, aldi batez bada ere. Kontuan hartu patenteak eskubidea ematen diola asmatzaileari produktu jakin bat aldi batez bakarrik ekoizteko.
• Estatu-monopolioak: Zerbitzu jakin batzuen eskaintza estatuak kontrolatzeak estatu-monopolioak sortzen ditu, esaterako, posta- eta telegrafia-zerbitzuak, trenbideak.

Monopolioaren eta Lehia Perfektuaren Arteko Konparaketa

Monopolioan finkatutako salmenta-prezioa lehia perfektuan finkatutakoa baino handiagoa da, eta, ondorioz, monopolioak etekin handiagoak lortuko ditu eta kontsumitzaileak kaltetuko ditu.

Merkatu Oligopolistikoa: Gutxi Batzuen Arteko Lehia

Merkatu oligopolistikoetan saltzaile gutxi eta erosle asko daude, eta saltzaileek eskaintzen dituzten produktuak nahiko homogeneoak dira. Saltzaile gutxi dagoenez, prezioan nolabaiteko eragina izan dezakete, eta enpresa batzuek egiten dituzten ekintzek merkatuko gainerakoetan eragina izango dute. Merkatu oligopolistikoetan, eskaintzaile kopurua txikia da, elkarren menpekoak dira, eta prezioa zertxobait kontrolatzeko gaitasuna dute.

Merkatu oligopolistikoaren adibideak: Coca-Cola eta Pepsi, bankuak, gasolindegiak.

Prezioak Finkatzeko Moduak Oligopolioan

1. Lehiakideen ekintzak igartzea: Lehiakideek egingo dutena igartzen saiatzea eta horren arabera jokatzea.
2. Prezio-borrokan hastea: Prezio-borrokak sortuko dira oligopolioko enpresek, merkatu-kuota handitzeko prezioak etengabe murrizten badituzte. Enpresa batek prezioa jaisten du besteei bezeroak kentzeko, baina beste enpresek gauza bera egiten dute, enpresa guztien kalterako.
3. Kartel bat eratzea: Hau da, elkar lanean aritzea, elkarren lehian aritu beharrean. Bi aukera daude:
   • Merkatua elkar banatzea eta, izatez, monopolio bat bailitzan jardutea.
   • Prezioei buruz ados jartzea besterik gabe.
   Nazioarte mailan, kartelik ezagunena Petrolio Esportatzaileen Herrialdeen Erakundea (OPEP) da.

Lehia Monopolistikoa: Desberdintasunaren Bidezko Lehia

Lehia monopolistikoa enpresa askok antzeko produktuak saltzen dituzten merkatu-egitura da. Ondasunen arteko desberdintasunak zenbaitetan benetakoak baino gehiago itxurazkoak izaten dira: ondasunen arteko desberdintasun fisikoak hor direla ere, eskaintzaileek publizitatearen bidez desberdintasun subjektiboak sortzen dituzte, merkatuan produktuak ahalik eta heterogeneoen ager daitezen.

Adibideak: lurrinak, etxetresnak, autoak, ile-apaindegiak.

Merkatu horietan, publizitatea oinarri-oinarrizkoa da, produktu propioa gainerakoetatik bereizten laguntzen baitu eta bezeroak erakartzeko indartzen baitu. Ekoizle asko direnez, zaila izaten da haien arteko hitzarmenak lortzea merkatua kontrolatzeko eta lehiakide berriak sartzea eragozteko. Gehienak enpresa txikiak direnez, ez dakite beren ekintzek nolako eragina duten gainerako enpresetan.

Arrazoi horiengatik, lehia monopolistikoaren merkatu batean enpresek sartzeko eta irteteko askatasuna dute. Nolanahi ere, markaren eta publizitatearen bidez, produktua desberdintzea lortzen dute, eta hori enpresa berriek merkatuan sartu ahal izateko oztopo bihurtzen da.